Το Μνημόνιο επέχει θέση συγχρόνως κυβερνητικού προγράμματος –εντελώς διαφορετικού από το προεκλογικό αλλά και από εκείνο με το οποίο η κυβέρνηση έλαβε ψήφο εμπιστοσύνης- και νέου δόγματος εθνικής κυριαρχίας. Η εφαρμογή του Μνημονίου στην πράξη επέφερε ήδη μειώσεις μισθών και αγοραστικής δύναμης σε όλα, εκτός από τα ανώτερα, κοινωνικά στρώματα. Ώθησε σε ορισμένες από χρόνια ώριμες και αναγκαίες μεταρρυθμίσεις (μέτρηση και εξισορρόπηση του προσωπικού του δημόσιου τομέα, τέλος στη διαιώνιση του καθεστώτος των συμβασιούχων, θέση σε νέες βάσεις του ασφαλιστικού συστήματος), αλλά και σε βαθιές ανατροπές στις εργασιακές σχέσεις τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Η γενική ύφεση πλήττει ιδιαίτερα την εμπορική και επιχειρηματική δραστηριότητα, η ανάπτυξη μένει ακόμα ευχή (είναι το επόμενο βήμα, αλλά θα έπρεπε να προετοιμάζεται από τώρα), η ανεργία αγγίζει τουλάχιστον το 1/5 του ενεργού πληθυσμού (και ακόμα περισσότερο τους νέους), η ψυχολογία είναι εύλογα χαμηλή. Σε μεγάλα διαρθρωτικά προβλήματα (όπως η απόδοση του δημόσιου τομέα, το επενδυτικό περιβάλλον, η είσπραξη των φόρων) δεν υπάρχει σαφής βελτίωση, ενώ, αντίθετα, με κάθε «κύμα μέτρων» δημιουργούνται νέες δυσκολίες, καταναγκασμοί και αντιδράσεις.
Οι πολιτικές και κοινωνικές ισορροπίες είναι εξαιρετικά λεπτές. Η κυβέρνηση έχει αποφασιστικότητα, αίσθηση καθήκοντος και διεθνή παρουσία, που αναβάθμισε την εθνική αξιοπιστία. Παρουσιάζει όμως έλλειμμα διαπαιδαγώγησης και συλλογικότητας, ενώ δυσκολεύεται στις «μικρές» αλλά εξαιρετικά κρίσιμες κινήσεις συμμαζέματος του χάους, προσαρμογής των γενικών επιταγών στην ελληνική πραγματικότητα. Από την ψήφιση του Μνημονίου και πέρα θεωρεί ότι δεν υπάρχει άλλος δρόμος από την όσο πιο πιστή εφαρμογή των μέτρων του, με την ελπίδα ότι θα φέρουν πρώτα δημοσιονομική, ύστερα ψυχολογική και τέλος οικονομική ανάκαμψη. Ο κίνδυνος είναι μήπως το είδος και οι συνέπειες των μέτρων του πρώτου σταδίου δυσκολέψουν το πέρασμα στο δεύτερο και καταστήσουν αδύνατη τη μετάβαση στο τρίτο. Γιατί και οι εξωγενείς παράγοντες δεν βοηθούν: ένα πολιτικό σύστημα κατώτερο των περιστάσεων, κόμματα αντιπολίτευσης που δεν αποφεύγουν το ποντάρισμα στη γενική χρεοκοπία, μια αδύναμη κοινωνία των πολιτών –που βρίσκεται ωστόσο στα όριά της. Ιδιαίτερα ανησυχητικά σημάδια είναι η άνω του 50% αποχή από τις τοπικές εκλογές του Νοεμβρίου και το πρόσφατο ξέσπασμα βίας σε βάρος βουλευτή -γι’ αυτό που εκπροσωπεί κι όχι γι’ αυτό που είναι. Το μίγμα κοινωνικής δυσφορίας, ελάχιστων περιθωρίων κινήσεων, ανυπαρξίας διαλόγου και κλειστών οριζόντων είναι δυνάμει εκρηκτικό.
Πόσο μάλλον που όλα δείχνουν το 2011 θα είναι ακόμα πιο δύσκολο από το 2010. Και που και εκτός Ελλάδας τα σύννεφα πυκνώνουν –αλλά αυτό είναι το αντικείμενου του επόμενου απολογισμού.
Social Media