Αδυναμία πρώτη, η διαρκής απίσχναση του ευρωπαϊκού πολιτικού σχεδίου. Στην πορεία των ετών που ακολούθησαν την ειρηνική επανάσταση του 1957, η ενωμένη Ευρώπη μετατράπηκε από ουτοπία (συμφιλίωσης) σε αυτονόητο (συνύπαρξης). Παράλληλα, όμως, το ζωτικό πολιτικό σχέδιο της Ευρώπης άρχισε να διαλύεται μέσα στις χιλιάδες παραμέτρους της εφαρμογής του. Ώσπου -με την αλλαγή των γενεών, τη δύναμη της συνήθειας και τη διαρκή ποσοτική μεγέθυνση- η εξαιρετικά πολύπλοκη τεχνική της «ενωσιακής διακυβέρνησης» τείνει σχεδόν ολοκληρωτικά να αντικαταστήσει το πολιτικό «όραμα» μιας ένωσης κρατών και λαών υπέρ της ελευθερίας. Με το νέο θεσμικό πλαίσιο επιχειρήθηκε η ανάσχεση αυτής της πορείας, μέσω της «συνταγματοποίησης» (κείμενα αρχών και δικαιωμάτων, προϊόντα πανευρωπαϊκών ζυμώσεων) και της πολιτικοποίησης (δημιουργία νέων θεσμών, διαμόρφωση διαφορετικών σχέσεων μεταξύ τους, προσπάθεια κάμψης του «δημοκρατικού ελλείμματος»). Η μέχρι στιγμής διαφαινόμενη αποτυχία αυτής της προσπάθειας –το πλαίσιο λειτουργίας έγινε ακόμα πιο περίπλοκο, οι νέοι θεσμοί, ιδίως ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και ο «Υπουργός Εξωτερικών», δεν απέκτησαν δυναμική, οι πολίτες γυρίζουν όλο και περισσότερο την πλάτη στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση- απειλεί να συμπαρασύρει και τα τελευταία απομεινάρια πολιτικής ζωτικότητας της Ένωσης.
Αδυναμία δεύτερη, ο κακός χρονισμός. Το άλμα της Λισαβόνας άρχισε αμέσως μετά τη μεγάλη διεύρυνση, που άλλαξε δραματικά το πρόσωπο της Ένωσης, ολοκληρώθηκε δε μέσα στην οικονομική κρίση, που έφερε κοινωνική και ψυχολογική αναστάτωση, ανέτρεψε τους συμβολισμούς και έκανε πολύ πιο δύσχρηστα τα νέα θεσμικά εργαλεία. Κι αν η δεύτερη σύμπτωση ήταν κυρίως ατυχία (και το τίμημα της μεγάλης καθυστέρησης στη συμφωνία του νέου πλαισίου), η πρώτη υπονόμευσε το εγχείρημα ως προς τις ίδιες του τις προϋποθέσεις, αφού κατέστησε την Ένωση εξαιρετικά δυσκίνητη και ετερόκλητη. Αδυναμία τρίτη, η υποχώρηση του ρόλου των προσώπων προς όφελος απρόσωπων διαδικασιών, διαμεσολαβούμενης αντιπροσώπευσης, περίπλοκων έως απόκρυφων πρωτοβουλιών. Δημοκρατία χωρίς πρόσωπα και χωρίς πάθος είναι λειψή. Η Ευρώπη είχε τα τελευταία είκοσι χρόνια την ατυχία δίπλα στη φυσιολογική μείωση της επιρροής του ανθρώπινου παράγοντα να βιώσει και μια δραματική έλλειψη πραγματικών ηγετικών προσωπικοτήτων, τόσο σε ενωσιακό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Η Συνθήκη της Λισαβόνας σφραγίζεται αναγκαστικά και από αυτή την αδυναμία, αφού από τους πρώτους εφαρμοστές της λείπει το ειδικό βάρος, η συνείδηση ιστορικής ευθύνης και το θάρρος της μάχης υπέρ ιδεών.
Η κρίση γιγάντωσε λοιπόν τα ελλείμματα και παρασύρει τους νέους θεσμούς. Το βλέπουμε στην εξάλειψη της έννοιας της «αλληλεγγύης», στην απόλυτη κυριαρχία των στενά οικονομικών προτεραιοτήτων, στην επιστροφή των εθνικιστικών αντανακλαστικών, στο φόβο μπροστά στο μέλλον. Δεν είναι η πρώτη φορά που το μέλλον μοιάζει ανοιχτό στο χειρότερο σενάριο –η ευρωπαϊκή ενοποίηση είναι μια ιστορία καταστροφών που αποφεύχθηκαν στο παρά πέντε-, είναι όμως πιθανότατα η πιο επικίνδυνη.
Social Media