Αποδίδω ιδιαίτερη σημασία σε τρεις ανακλαστικές συνέπειες της κρίσης, που συνδυάζουν ψυχολογικά και πολιτικά στοιχεία. Η κρίση μπορεί να αποτέλεσε, στα χαρτιά, κόλαφο του νεοφιλελευθερισμού, δημιούργησε όμως τις συνθήκες επώασης όχι κάποιας έκφανσης της Αριστεράς αλλά μιας νέας Δεξιάς: γέμισε τους πολίτες ανασφάλεια και φόβο, σμίκρυνε μέχρις εξαφανίσεως το δημόσιο χώρο, ενίσχυσε τη σημασία των μικρών κύκλων (πατρίδα, οικογένεια, άτομο) έναντι των μεγάλων ιδανικών (διεθνής αλληλεγγύη, δικαιοσύνη, ισότητα). Η «συντήρηση» μετακόμισε από το χώρο της ιδεολογίας στο πεδίο της επιβίωσης και έτσι η αδυναμία μετατράπηκε σε δύναμη. Η Δεξιά το αντιλήφθηκε έγκαιρα και αποτελεσματικά: από τη μία οικειοποιούμενη επιτεύγματα και ιδέες αυτών που δικαίωσε η Ιστορία (από τις δηλώσεις τύπου Σαρκοζί περί «εξανθρωπισμού του καπιταλισμού» ως την προώθηση μέτρων καθαρά σοσιαλδημοκρατικής προέλευσης, όπως της «οικονομικής διακυβέρνησης», του ευρωομόλογου, των υπερεθνικών αρχών ελέγχου του χρηματοπιστωτικού συστήματος, ακόμα και της φορολόγησης των χρηματιστηριακών συναλλαγών) και από την άλλη σκληραίνοντας τη στάση της στα δύο κοινωνικά μέτωπα που κάνουν τη διαφορά στα μάτια των ψηφοφόρων της (ασφάλεια και μετανάστευση). Η αποδοχή από τις κοινωνίες αυτής της αμφίπλευρης και υποκριτικά συναινετικής τοποθέτησης επέτρεψε το τρίτο και πιο παράδοξο φαινόμενο: την εγκατάλειψη των προσχημάτων και την εμφάνιση μιας «Δεξιάς πέρα από τα όρια». Πέρα από το όριο της ανοησίας (το αμερικανικό «πάρτι του τσαγιού», με υποψηφίους που έχουν συνομιλήσει με το Χριστό ή τα Ούφο και που θεωρούν τον Ομπάμα έναν Άραβα που ήρθε να ξεθεμελιώσει το αμερικανικό όνειρο), πέρα από το όριο της κοινής λογικής (η δική μας Δεξιά που διατείνεται ότι έχει τη συνταγή για λύση όλων των προβλημάτων μέσα σε ένα χρόνο χωρίς να θιγεί κανείς), πέρα από το όριο της νομιμότητας (η μπερλουσκονική Δεξιά με τους κατά παραγγελία νόμους και την ταύτιση του συλλογικού συμφέροντος με την προστασία του Πρωθυπουργού-επιχειρηματία-πάτρωνα), πέρα από το όριο και της ίδιας της παράδοσής της (πολλές ενέργειες του Σαρκοζί που καταρρακώνουν την εικόνα της Γαλλίας ως πατρίδας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων).
Όλα αυτά τα στοιχεία απολήγουν στο βραχυκύκλωμα της σύγχρονης κυβερνητικής Αριστεράς μέσα από το ερώτημα που διαρκώς επανέρχεται στα χείλη και στο μυαλό πολλών πολιτών: σε τι διαφέρετε; Τα ήδη μειωμένα, λόγω υπερεθνικών λειτουργιών, περιθώρια μετατροπής της ιδεολογίας σε πράξη, η κρίση τα μετέτρεψε σε πολτό μέσα στον οποίο επιπλέουν μόνο οι πιο αντιδραστικές ιδέες. Κι όμως οι προοδευτικές δυνάμεις θα έβρισκαν όπλα, αν ανέλυαν ψύχραιμα την κατάσταση και αποφάσιζαν να σπάσουν την ατολμία τους. Αντιπαραβολή της λογικής, της μετριοπάθειας και του συλλογικού συμφέροντος απέναντι στην «τρελή Δεξιά», ανάδειξη μιας αναγκαστικά όλο και πιο φεντεραλιστικής ευρωπαϊκής ενοποίησης, πραγματοποίηση μεταρρυθμίσεων ουσίας και δικαιοσύνης που δεν θα τολμούσε ή δεν θα μπορούσε ποτέ να πραγματοποιήσει η Δεξιά. Σε όλα αυτά τα μέτωπα η ελληνική πάλη με την κρίση αποτελεί παράδειγμα, δοκιμαστήριο αλλά και πηγή αγωνίας για το δημοκρατικό κόσμο.
Social Media