Κώστας Β. Mποτόπουλος

H επιείκεια του δικαστηρίου αναδείχθηκε μέσα από τις ποινές που επέβαλε, τα ελαφρυντικά και τις ειδικές περιστάσεις που δέχθηκε για ορισμένους κατηγορουμένους, τον τρόπο που τελικά - αν και όχι χωρίς κάποιες ενδιάμεσες κάμψεις - τους έδειξε ότι τους μεταχειρίστηκε ως ανθρώπινα όντα, με τις τραγικές αντιφάσεις τους, τις συγγνωστές και ασύγγνωστες αδυναμίες τους και την ανάγκη συμφιλίωσης με τον αυτοσεβασμό τους. H επιείκεια των κατηγορουμένων απέναντι σε αυτούς που τους δίκασαν και τους καταδίκασαν, αλλά και απέναντι στην κοινωνία που τους κοίταξε συχνά χωρίς να τους καταλαβαίνει, ενσαρκώθηκε στην παραδοχή της ύβρεως από τον Σάββα Ξηρό, έστω και με διάκριση της «ευθύνης» από τη «μετάνοια», έστω και με καταφυγή (γιατί για καταφύγιο πρόκειται) στη μεταφυσική ελπίδα μιας λύτρωσης που κανένας άνθρωπος και καμία κοινωνία ανθρώπων δεν μπορεί να προσφέρει.

H τελική πράξη του Σάββα έδειξε επίσης, όσον αφορά τη δικαστική διερεύνηση και εκτίμηση, πόσο ευάλωτα απέναντι στην πραγματικότητα είναι τα «ακραία σενάρια», από όποια πλευρά και αν προέρχονταν. H 17N δεν κάθισε στο εδώλιο ως αποτέλεσμα σκευωρίας, αλλά γιατί οι αρχές, βοηθούμενες φυσικά από τη βόμβα του περασμένου Ιουλίου, ξετύλιξαν, όχι ίσως πλήρως, αλλά σε μεγάλο βάθος, το κουβάρι των πράξεων και των προσώπων της οργάνωσης. H δίκη και η τιμωρία δεν έλαβε χώρα γιατί το ζήτησαν οι Αμερικανοί ή για να σβηστεί από τον χάρτη η Αριστερά ή η αμφισβήτηση, αλλά γιατί το απαίτησαν οι συνθήκες και η ελληνική κοινωνία.

Οι αρχικές ομολογίες δεν αποτελούσαν αποκυήματα της φαντασίας τρομοκρατημένων μυαλών, όσο και αν ο τρόπος που ελήφθησαν έχει και πραγματολογική και νομική σημασία και δεν πρέπει να περάσει ασχολίαστος. H διαδικασία δεν υπήρξε ένα ανηλεές σφυροκόπημα αθώων ή αδύναμων να υπερασπισθούν τον εαυτό τους ατόμων, αλλά μια προσπάθεια - που είχε και τα μελανά σημεία της - να συσχετισθούν τα γεγονότα με τα πρόσωπα και οι πράξεις με τις συνέπειές τους. Τέλος, και κρισιμότερο ίσως από πλευράς ηθικής σημασίας, τα θύματα - τα μόνα πραγματικά τραγικά πρόσωπα - δεν ξεχάστηκαν. Το δικαστήριο τίμησε τη μνήμη τους και ο Σάββας Ξηρός, έστω και την ύστατη στιγμή, φανέρωσε τον πόνο που είναι μόνος ικανός να εξανθρωπίσει τους θύτες και να δώσει κάποια έννοια στη λέξη «κάθαρση».