Οι αιτίες της αποτυχίας είναι πολλές, αλλά συμπυκνώνονται στο ότι το ευρωπαϊκό Σύνταγμα αναγγέλθηκε πριν από την ώρα του. Μπορεί η ιδέα για ένα τέτοιο νομικό και συμβολικό κείμενο να είχε ωριμάσει, μπορεί το αποτέλεσμα των εργασιών της Συντακτικής Συνέλευσης να αποτελούσε έναν αρκετά ευπρόσωπο συμβιβασμό, όμως η πολιτική προεργασία για την αποδοχή του από το Συμβούλιο ήταν σε κάθε περίπτωση ατελής. Το σχέδιο Συντάγματος αλλού κατέγραψε την υπάρχουσα θεσμική κατάσταση (σχέση των εξουσιών και, σε μεγάλο βαθμό, διάρθρωση των πολιτικών), αλλού έκανε άλματα (ενσωμάτωση δικαιωμάτων, άσκηση της προεδρίας, εξωτερική πολιτική και άμυνα) κι αλλού ανέτρεψε τα δεδομένα (τρόπος λήψης των αποφάσεων). Ήταν λογικό να αναμένονται αντιδράσεις από τις χώρες που πλήττονταν από την τρίτη πρωτοβουλία, όπως και ήταν αναγκαίο να εξασφαλισθεί μια ελάχιστη συναίνεσή τους πριν αρχίσουν οι τεχνικές διαπραγματεύσεις. Όμως η Ευρώπη έχει μάθει να προχωρά με «μικρά βήματα», να πετυχαίνει κάτι που να μετατρέπει σε βάση για κάτι παραπάνω, ακόμα κι αν ξέρει ότι πρέπει στη συνέχεια να πάρει πίσω ένα μέρος από την αρχική συμφωνία. Σε επίπεδο συλλογικών πολιτικών αποφάσεων, η μέθοδος αυτή έχει αποδείξει τη σχετική αποτελεσματικότητά της. Όταν πρόκειται όμως για την εκπόνηση ενός Συντάγματος, θα έπρεπε να είχε γίνει αντιληπτό ότι οδηγεί στον γκρεμό. Γιατί το Σύνταγμα είναι ένα όλον, μια συμφωνία αρχών και μια δέσμευση βουλήσεων, στην οποία, άπαξ και επιτευχθεί, δεν χωρούν ρωγμές και πισωγυρίσματα. H Συνέλευση έκανε ό,τι καλύτερο μπορούσε, η σχέση της όμως με τους πραγματικούς συσχετισμούς δυνάμεων και η αποδοχή του προϊόντος της από τα θεσμικά όργανα της Ένωσης φαίνονται τώρα ανεπίτρεπτα βιαστικές.
H μέθοδος στάθηκε βασικό πρόβλημα, όχι όμως το ουσιαστικότερο. Γιατί αν υπήρχε πολιτική βούληση, πραγματική πίστη των ηγετών στην ενοποιητική δυναμική του Συντάγματος και πηγαία αποδοχή της από τους λαούς, η στρεβλή μέθοδος θα μπορούσε να ξεπερασθεί. Δυστυχώς, οι μέχρι στιγμής εργασίες της Διακυβερνητικής (υπό την καταστροφική, είναι αλήθεια, επιρροή της ιταλικής προεδρίας) απέδειξαν ότι τόσο οι άνθρωποι που εκπροσωπούν τις χώρες τους όσο και εκείνοι που τις συνθέτουν βολεύονται ή προτιμούν μια Ευρώπη τεμαχισμένη, περισσότερο οικονομική παρά πολιτική, πολλών και αντιφατικών φωνών και ταχυτήτων. Το πρόβλημα δεν είναι τόσο αν τη συμφωνία μπλόκαραν η Ισπανία και η Πολωνία ή αν η Γαλλία και η Γερμανία αποδείχθηκαν πολύ αδύναμες λοκομοτίβες. Το πρόβλημα είναι ότι όποια χώρα και να βρισκόταν στη θέση των πρώτων θα έκανε - με τα μάτια στην κοινή της γνώμη - το ίδιο και ότι οι «μεγάλες δυνάμεις», παρά τα παχιά λόγια τους, ούτε μπορούν αλλά ούτε και θέλουν την ποιοτική μετεξέλιξη. Μπορεί ετυμολογικά η Ευρώπη να διαθέτει διάπλατα μάτια («ευρείς ώπας»), στην πολιτική πρακτική όμως οι ορίζοντες και οι φιλοδοξίες της αποδείχθηκαν, για μια ακόμα φορά, υπερβολικά στενοί.
Social Media