Αυτό ήταν ήδη γνωστό, μια όμως που έσκασε, έστω και με αυτόν τον τρόπο, το μπαλόνι του ιδανικού πολιτεύματος, πιστεύω ότι θα ήταν κέρδος αν η κριτική και η ενδοσκόπηση οδηγούσαν λίγο πιο βαθιά, στο συμπέρασμα ότι, όπως η δημοκρατία δεν ταυτίζεται με το εκλογικό σύστημα, έτσι και το δημοκρατικό σύστημα δεν πρέπει να εξομοιώνεται με την επίφαση δημοκρατικότητας. Ιδίως σε μια εποχή συνεχούς οικονομικής άνθησης, όπως αυτή που γνωρίζουν οι ΗΠΑ την τελευταία δεκαετία, είναι χρήσιμο για τους πολίτες της χώρας αλλά και για όλο τον κόσμο να θυμηθεί ότι στο πολίτευμα που θαύμασε ο Τοκβίλ η ελευθερία έχει πάψει να ισορροπεί τις καταχρήσεις της και τα περίφημα αντίβαρα κοντεύουν να γίνουν βαρίδια.
Ο ατομικισμός μπορεί να μην έχει εξαφανίσει την ισότητα των ευκαιριών, αλλά την «ήρεμη ανάπτυξη της κοινωνικότητας του κράτους», που δημιουργούσε ένα περιβάλλον πραγματικής ελευθερίας, έχει αντικαταστήσει η πλήρης υπονόμευση κάθε έννοιας κοινωνικότητας, που αφαιρεί από τον ατομικισμό το μόνο στοιχείο που τον δικαίωνε. Οι εγγυήσεις, εξάλλου, εξισορρόπησης της κρατικής ισχύος, τουτέστιν η ισχυρή δικαστική εξουσία, η έλλειψη διοικητικού συγκεντρωτισμού και η ομοσπονδιακή αρχή, έχουν σε μεγάλο βαθμό παραφθαρεί σε στεγανοποιημένα υποσυστήματα που δεν λειτουργούν εντός, αλλά συχνά κατά, του όλου. Μάθημα πρώτον, λοιπόν, η σχετικοποίηση της επιτυχίας, όταν το μόνο κριτήριο είναι η ισχύς και τα μετρήσιμα μεγέθη της.
Μάθημα δεύτερον, ίσως λιγότερο προφανές, η σχετικοποίηση της απομυθοποίησης. Η δεύτερη θητεία Κλίντον «χάρισε» ήδη στον κόσμο, χάρις σε ένα λερωμένο φουστάνι και την κηλίδα που άφησε, κυρίως με αυτά που ακολούθησαν την απροσδιόριστη ακόμα πράξη, την κληρονομιά της γελοιοποίησης (εντελώς άλλο πράγμα η ανθρώπινη αδυναμία, ακόμα και η ηδονή της πτώσης, που δεν πρωτοφάνηκαν με τη Μόνικα αλλά ήδη από την Εύα). Την απομυθοποίηση του προσώπου και του αξιώματος ακολούθησε η ολοκληρωτική «προσγείωση» της εκλογικής διαδικασίας. Δεν έχει σημασία που οι μη εγγεγραμμένοι είναι περισσότεροι από αυτούς που θέλουν να ψηφίσουν, ωραία ιδέα (που υλοποιήθηκε) να στήσουμε κάλπες στα πολυκαταστήματα, άνευ σημασίας ποια μέρα θα επιτρέψουν την ψηφοφορία οι Πολιτείες, τι ψηφοδέλτια θα φτιάξουν και πού θα τοποθετήσουν τις τρύπες για τη διάτρηση από τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Όμως η δημοκρατία δεν είναι πικνίκ. Όπως οι δικαστές δεν ντύνονται με μπλου-τζιν, όχι βέβαια γιατί τους αρέσουν οι περούκες και τα γουνάκια, έτσι και η δημοκρατία έχει ανάγκη από κάποια τελετουργία και συμβολισμό, που να την ανεβάζουν λίγο πάνω από την καθημερινότητα. Αλλιώς ελλοχεύει ο κίνδυνος να μην τελειώσει ποτέ το μέτρημα στο Ταλαχάσι, όπου, πάντως, σύμφωνα με τελευταίες πληροφορίες μας, η διαφορά μειώθηκε κατά δύο ακόμα τρύπες συγγνώμη, ψήφους.
Social Media