Η τελική συμφωνία στο σημείο αυτό μπορεί να μοιάζει και να είναι σε μεγάλο βαθμό περισσότερο παζάρι μικρο-συμβιβασμών παρά πολιτική αρχών, έχει ωστόσο και μια συμβολική και προωθητική διάσταση καθόλου αμελητέα. Ήταν το ελάχιστο που ανέμεναν όσοι πονάνε ή όσοι, όλο και λιγότεροι, ονειρεύονται την Ευρώπη, αλλά ήταν ένα πολύ σημαντικό ελάχιστο και γι' αυτό ο άδοξος τρόπος πραγματοποίησής του θα περάσει, πιστεύω, σύντομα σε δεύτερη μοίρα.
Στο θεσμικό όμως επίπεδο, η Νίκαια σηματοδοτεί και πάλι με ποιοτικά και όχι ποσοτικά κριτήρια σαφή υποχώρηση. Ξέρουμε πλέον ότι θα υπάρξει, αν κυρωθεί από όλα τα κράτη-μέλη, μια Συνθήκη της Νίκαιας, όμως το βασικό περιεχόμενο των μεταρρυθμίσεων παραμένει είτε ασαφές, είτε άδηλο, είτε ελλιπές. Μπορεί η μάχη να δόθηκε και, όπως είδαμε, οριακά να ισορρόπησε στο θέμα της ανακατανομής των ψήφων στο Συμβούλιο, κρισιμότατες όμως πτυχές- επακόλουθα αυτής της ανακατανομής δεν γνώρισαν την προσδοκώμενη, ή ακόμα και την απαιτούμενη, εξέλιξη. Η μεταρρύθμιση της σύνθεσης και, κυρίως, του τρόπου λειτουργίας της Επιτροπής παραπέμφθηκε στις καλένδες (και ασφαλώς όχι στις ελληνικές). Η ουσιαστική ενσωμάτωση και έννομη χρήση του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ένωσης παραμένει το ίδιο αμφίβολη, παρά την κατ' αρχήν φραστική αποδοχή του περιεχομένου του.
Αρκετά βασικά ζητήματα, όπως της φορολογίας, της κοινωνικής πολιτικής, του ασύλου, των περιφερειακών επιδοτήσεων, στα οποία θα είχε κατ' εξοχήν νόημα να αρθεί η δι' ομοφωνίας απόφαση (ακριβώς γιατί χωρίς πρόοδο σε αυτά η Ευρώπη δεν θα είναι ποτέ μια πλήρης ένωση), διατηρήθηκαν στον χώρο του εθνικού απυρόβλητου. Η μελλοντική, τέλος, αλλά στην πραγματικότητα κυριολεκτικά αυριανή, αρχιτεκτονική μιας ένωσης με κοντά τριάντα μέλη και εξαιρετικά αυξημένη ανομοιομορφία ούτε καν συζητήθηκε. Και αυτό δεν οφείλεται μόνο στην απουσία ηγετών μεγάλου πολιτικού διαμετρήματος (με την αλαζονεία του Γάλλου προέδρου και την απάθεια του προέδρου της Επιτροπής να συγκεντρώνουν τα περισσότερα σχόλια), ούτε στην ορθά διαπιστωμένη έλλειψη «ευρωπαϊκού οράματος», αλλά και στην παρατεινόμενη ατολμία να τεθούν και να αντιμετωπισθούν κάποια προπατορικά ερωτήματα.
Στην αυριανή Ευρώπη το μέγα ζήτημα θα είναι, είναι ήδη, η αποτελεσματικότητα και συγχρόνως η δημοκρατική νομιμοποίηση τού, αναγκαστικά διαφοροποιημένου, κέντρου εξουσίας. Το νέο μόρφωμα καμία σχέση δεν θα έχει με τις έξι χώρες που ξεκίνησαν τη μεγάλη περιπέτεια. Αυτό σημαίνει ότι ήρθε ο καιρός να σκεφθούμε το ευρωπαϊκό Σύνταγμα, τα πραγματικά ευρωπαϊκά, δηλαδή πανευρωπαϊκά, κόμματα, την αμεσότερη εκλογή των οργάνων της εκτελεστικής εξουσίας και την πλήρη σύνδεση των αποφάσεων με το Κοινοβούλιο. Η πρόοδος σ' αυτά τα θέματα καθόλου δεν συνεπάγεται ότι η τελική πολιτική επιλογή θα είναι κάποιου είδους ομοσπονδιοποίηση (έναντι της οποίας, προσωπικά, είμαι εξαιρετικά επιφυλακτικός).
Είναι όμως απαραίτητη προϋπόθεση για να αποκτήσει, επιτέλους, νόημα η ταλαιπωρημένη «Ευρώπη των λαών». Και αυτή η πρόοδος θα παραμένει αδύνατη όσο υπάρχουν, όπως στη Νίκαια, αντιπροσωπείες που ανερυθρίαστα διακοινώνουν ως μοναδικό στόχο τους το «εθνικό συμφέρον». Ακριβώς επειδή πια χρειάζεται ένα τέτοιο ψυχολογικό άλμα, η μεγαλύτερη υπηρεσία στο πνεύμα του ιδρυτή Μονέ είναι η εγκατάλειψη της μεθόδου του.
Social Media