Η οικονομία της αγοράς για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους: το καπιταλιστικό σύστημα δεν έχει σήμερα αντίπαλο, αν εφαρμόσουμε το πιο πρακτικό αλλά και το πιο αξιόπιστο κριτήριο αξιολόγησης μιας κοινωνικής θεωρίας ή μιας πρακτικής κοινωνικών σχέσεων: την ύπαρξη πραγματικών εναλλακτικών προτάσεων. Δεν είναι εδώ η στιγμή να αποφανθούμε αν αυτό είναι καλό ή κακό, αν συνιστά πρόοδο της ανθρωπότητας ή όχι, πάντως η τελευταία δεκαετία του εικοστού αιώνα φαίνεται να σφραγίζεται οριστικά από την ενθρόνιση του καπιταλισμού ως μοναδικού μοντέλου ρύθμισης των συναλλακτικών και επικοινωνιακών σχέσεων των ανθρώπων και των κρατών. Ο κομμουνισμός πέθανε άκλαυτος και ο θάνατός του μάλιστα φανέρωσε αναδρομικά τη λύσσα για καπιταλισμό των χωρών στις οποίες είχε κυριαρχήσει, ενώ ο δημοκρατικός σοσιαλισμός εγκατέλειψε παντού και επισήμως, υπό όποια εθνική ή θεωρητική ενσάρκωση και να εμφανίζεται, τη φιλοδοξία να κινηθεί έξω από το καπιταλιστικό πλαίσιο. Ο εθνικιστικός κρατικισμός φαίνεται να είναι στις μέρες μας ο πιο επικίνδυνος ανταγωνιστής του καπιταλισμού. Ούτε αυτός όμως αποτελεί εφικτή εναλλακτική λύση, εφόσον, εάν παρ' ελπίδα έρθει ποτέ στην εξουσία, είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα καταφύγει στο καπιταλιστικό μοντέλο, καθώς δεν έχει συλληφθεί και οργανωθεί ως συγκροτημένη θεωρία, παρά μόνο ως συσσώρευση φόβων (συμπεριλαμβανομένης και της εξαφάνισης του κλασικού ρυθμιστικού ρόλου του κράτους) και αρνήσεων (μεταξύ άλλων και της ίδιας της πραγματικότητας, που δείχνει ότι ο ρόλος του κράτους έχει οριστικά μεταλλαγεί).
Η παγκόσμια επικράτηση του καπιταλισμού δεν συνιστά, ωστόσο, θρίαμβο μιας συγκεκριμένης ιδεολογίας, αλλά απόρροια μιας σειράς εξελίξεων σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο κι εδώ είναι που η περίφημη, ή περιώνυμη, έννοια της «παγκοσμιοποίησης» έχει θολώσει τα νερά και έχει δημιουργήσει εύλογες ανησυχίες. Ακριβώς επειδή η παγκοσμιοποίηση δεν είναι μια θεωρία, αλλά μία πραγματικότητα μια πραγματικότητα ιδιαίτερα ανομοιογενής και δύσκολα περιγράψιμη με θεωρητικά σχήματα η χρησιμοποίησή της ως εργαλείου επικράτησης της πολιτικής θεωρίας του φιλελευθερισμού είναι λογικό να εξεγείρει την ηθική συνείδηση όσων, αποδεχόμενοι την πραγματικότητα, πιστεύουν δικαιολογημένα ότι δεν έχει μία μόνο όψη, ότι δεν επιδέχεται μία μόνο ερμηνεία. Αντιληπτή ως ένα σύνολο τάσεων, που οφείλονται βασικώς στην επίπτωση των τεχνολογικών αλμάτων της ανθρωπότητας επί του τρόπου που διεξάγονται οι διεθνείς συναλλαγές και επηρεάζουν τους προσανατολισμούς της οικονομικής και άρα και της γενικότερης πολιτικής κρατών και επιχειρήσεων, η παγκοσμιοποίηση είναι ένα γεγονός το οποίο δεν μπορούμε και δεν πρέπει να αγνοήσουμε. Επιβαλλόμενη όμως ως δούρειος ίππος του φιλελευθερισμού, των επιδιώξεων, των μέσων και των συνεπειών του επί της κοινωνικής ζωής, η παγκοσμιοποίηση υποκρύπτει μια πολιτική βούληση, η οποία είναι δημοκρατικά υγιές να συναντά αντιστάσεις.
Αν αυτό, συμπυκνούμενο στο ωραίο σύνθημα «Είμαστε πολίτες, όχι καταναλωτές», είναι το μήνυμα των διαδηλωτών του Σιάτλ, τότε μπορεί να εκληφθεί ως ένα ελπιδοφόρο ξύπνημα κάποιων κοινωνικών ευαισθησιών. Κρίμα μόνο που, σε μια περίσταση που το ζητούμενο είναι ακριβώς η ρύθμιση, δηλαδή η δράση των διεθνών οργανισμών, το ξύπνημα αυτό εκδηλώθηκε πριν προλάβει να δώσει το δικό της στίγμα η Διάσκεψη. Στο μέτρο πάντως που χρησιμοποίησαν τη βία ως τρόπο διαμαρτυρίας, οι πολέμιοι του μονόδρομου κοινωνικού μοντέλου έπεσαν στην παγίδα που κανονικά στήνει η δημοκρατία σε όσους την αντιμάχονται: την εξασθένιση της ηθικής τους νομιμοποίησης.
Social Media