Δύο επικίνδυνοι μύθοι τείνουν να κυριαρχήσουν. Ο πρώτος αφορά την ταύτιση της δράσης ενός κόμματος με το πρόσωπο του ιδρυτή του και μάλιστα με μια επιλεγμένη, και από ιδιωτική σκοπιά ιδωμένη, περίοδο της ζωής του. Ο δεύτερος παρουσιάζει τα πρόσωπα-πρωταγωνιστές τής δημοσίως ιδιωτικής ιστορίας ως μορφές στις οποίες μπορεί να καθρεφτιστεί η ελληνική κοινωνία. Και οι δύο αυτές προσπάθειες ταύτισης της ιστορίας με τα πρόσωπα και του αναγνώστη με τον αφηγητή αντλούν τη θεματολογία τους από τα πιο επιφανειακά στοιχεία του αρχέτυπου του Ζορμπά.
Το ΠΑΣΟΚ είναι αναμφίβολα πνευματικό δημιούργημα του Ανδρέα Παπανδρέου. Η φυσιογνωμία του διαμορφώθηκε σε μεγάλο βαθμό από τις πρωτοβουλίες και τις φιλοδοξίες τού ιδρυτή του, εν όψει πάντως «λεπτομέρεια» που συχνά επιδεικτικά αγνοείται του πολιτικού κλίματος και των πολιτικών αναγκών της εποχής ίδρυσής του. Η εμφανής διαδρομή του σηματοδοτήθηκε από την αυθεντική ερμηνεία που της προσέδωσε, συχνά σε πρώτο ενικό πρόσωπο, ο πρώην πρωθυπουργός. Η λαϊκή αποδοχή του κόμματος άρχισε γρήγορα να συγχέεται με την επίδραση της ανθρώπινης παρουσίας ενός προσώπου, που, από την πρώτη στιγμή, δεν δίστασε να προβάλλει αλλά και να μοιρασθεί τον εαυτό του (ο «Ανδρέας» ως πολιτικός Ζορμπάς).
Όμως η καθαρά πολιτική διάσταση του φαινομένου δεν ταυτίζεται και μάλιστα κατά μεγάλο μέρος συγκρούεται με το πρόσωπο που το ενέπνευσε.
Από τη μέχρι στιγμής αντιφατική, σε πολλά σημεία ασυνεπή, σε μεγάλο βαθμό απογοητευτική σε σχέση με τις ελπίδες που γέννησε, αλλά, κατά τη γνώμη μας, τελικώς ζωογόνο, για την ελληνική πολιτική ζωή, πορεία του ΠΑΣΟΚ, τα στοιχεία με τη βαθύτερη σημασία ξεπερνούν τα πολιτικά πρόσωπα που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις.
Το ΠΑΣΟΚ δεν είναι μόνον εκλογικά ποσοστά και νίκες, που οφείλονται σε μεγάλο μέρος στο χάρισμα του αρχηγού. Είναι μια οργάνωση, που, μέσα από τη μαζικότητά της, έδωσε τον λόγο, έστω και πρόσκαιρα, έστω και σε εκτός εξουσίας κέντρα, στο κάθε της μέλος, στην κάθε γωνιά της χώρας. Είναι ένα κόμμα, που έσπασε, με όπλο το πρόγραμμά του, τη μονοκρατορία της Δεξιάς και απέδειξε πως η δημοκρατία απαιτεί αλλά και πλουτίζει από την εναλλαγή. Είναι μια κυβέρνηση, που, παρά τα λάθη και τις εμμονές της, συμφιλίωσε τα δύο κομμάτια της μετεμφυλιακής Ελλάδας, αφού έδωσε και στο αιωνίως δεύτερο την αίσθηση ότι δεν είναι πια στο περιθώριο. Είναι ένας οργανισμός, που όχι μόνο δεν απολιθώθηκε, αλλά διεκδικεί ακριβώς ως χαρακτηριστικό της συνέχειάς του την ικανότητά του να εξελίσσεται.
Όλα αυτά τα στοιχεία, μια αντίληψη που ταυτίζει το κόμμα με πρόσωπα, δεν τα αποσιωπά μόνο: τα συνθλίβει.
Είναι επίσης, πιστεύω, λάθος να θεωρήσει κανείς, εστιάζοντας την προσοχή σε ιδιωτικές στιγμές και αντιδράσεις, ότι τόσο ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ (ο «Ανδρέας» ως ανθρώπινος πλέον Ζορμπάς) όσο και η τελευταία σύζυγός του παρουσιάζουν χαρακτηριστικά του μέσου Έλληνα και ότι η «ιστορία» τους αντανακλά μια διαδεδομένη πραγματικότητα. Ήταν, ή είναι, και οι δύο, ο καθένας με τον τρόπο του, εντελώς εξαιρετικοί, με την έννοια περισσότερο της εξαίρεσης παρά της εξαιρετικότητας. Η ελληνική κοινωνία, όσο κι αν αυτή η αντίληψη «πουλάει», ελάχιστα μοιάζει με αυτό το μείγμα συναρπαστικών ικανοτήτων και αβυσσαλέων αδυναμιών. Ευτυχώς, εξάλλου. Ο Α. Παπανδρέου έφυγε περισσότερο πικραμένος παρά χορτασμένος. Δεν αντιλαμβάνονται άραγε όσοι αφιερώνουν κάποιες ώρες από τη ζωή τους για να ξεδιψάσουν την περιέργειά τους ότι, συγχρόνως, απλώνουν αυτή την πίκρα;
Social Media