Κώστας Β. Mποτόπουλος

(στην πρώτη γραμμή της οποίας δεν θυμάμαι αν έβαλε, πάντως βάζω εγώ, την έλλειψη χιούμορ) και, τελικά, την κρίση. Το όνομα του συγγραφέα ήταν Πέτρος Μάρκαρης κι εκείνη τη μέρα ανακάλυψα πώς κάποιος μπορεί να είναι δοκιμιογράφος χωρίς να γράφει δοκίμια (λίγον καιρό ο ίδιος βάλθηκε να με διαψεύσει δημοσιεύοντας ένα πραγματικό δοκίμιο στον τόμο «Υπό το Μηδέν»).

 

Ο Μάρκαρης αποτελεί μια ειδική περίπτωση στα ελληνικά γράμματα. Όχι μόνο επειδή τον ξέρουν και τον διαβάζουν στο εξωτερικό περισσότερο από αρκετούς συγγραφείς για τους οποίους μιλάμε πιο συχνά στο εσωτερικό, αλλά γιατί γράφει ένα είδος «λογοτεχνίας της πραγματικότητας» που είναι, κι αυτή, πολύ λιγότερο απλή απ’ όσο φαίνεται. Δεν τον θεωρώ αστυνομικό συγγραφέα: τα μυθιστορήματα του έχουν αστυνομική πλοκή για να πουν άλλα πράγματα, στην πρώτη γραμμή των οποίων –αυτό είναι το ενδιαφέρον αλλά και ο συνδετικός κρίκος με τη δημόσια συζήτηση- βρίσκεται το «αντικείμενο Ελλάδα», η κατάσταση της χώρας –της πραγματικής χώρας- κατοικούμενης από ανθρώπους –από πραγματικούς ανθρώπους που μοιάζουν πολύ με τους μυθιστορηματικούς του ήρωες-, την ώρα που η χώρα και οι άνθρωποι αναπνέουν και αλλάζουν. Μια λογοτεχνία της στιγμής με την ευγενή μορφή της (κοινής) περιπέτειας που είναι μαζί και σχόλιο. Μετά το κατά γνώμη μου αριστούργημά του,  «Ο Τσε αυτοκτόνησε», ο Μάρκαρης άγγιξε από ακόμα πιο κοντά την πραγματικότητα με την εξαγγελθείσα «τριλογία της κρίσης», της οποίας κυκλοφόρησε πρόσφατα η δεύτερη συνέχεια, η «Περαίωση» (τεράστιο μέρος της επιτυχίας του συγγραφέα είναι οι τίτλοι του). Φόνοι φοροφυγάδων οδηγούν σε αλλαγή, προς άγνωστες ως τότε κατευθύνσεις, του φορολογικού αλλά και του κοινωνικού τοπίου: σχεδόν μεγαλοφυής απλότητα σύλληψης, χιούμορ, υπαινιγμοί κι ένα τέλος που θα μπορούσα (μη φοβάστε, δεν θα το κάνω) να αποκαλύψω χωρίς να χαλάσω κανενός την απόλαυση.

Παρόμοια «βελτανσάουνγκ» (για να τιμήσω τον γερμανισμό του Μάρκαρη, που είναι η μία μόνο όψη του λεβαντινισμού του), αλλά με ανάστροφη χρήση του φακού, βρήκα σε έναν Ισπανό συγγραφέα που επίσης με συντρόφεψε τον τελευταίο καιρό. Η «Ανατομία μιας στιγμής» του Χαβιέρ Θέρκας (συγγραφέα των παλιών, γνωστών «Στρατιωτών της Σαλαμίνας») μιλάει για το σήμερα μέσα από την ανασύνθεση της Ιστορίας του χτες. Μισή ώρα κινηματογραφικού υλικού γύρω από το αποτυχημένο πραξικόπημα της 23^ης Φεβρουαρίου 1981 δίνει ευκαιρία για ξετύλιγμα των ζωών και της μοίρας τριών ανθρώπων (του τότε Πρωθυπουργού Αντόλφο Σουάρεθ, του Αντιπρόεδρου του και πρώην στρατιωτικού Γκουτιέρεθ-Μεγιάδο και του κομμουνιστή ηγέτη Σαντιάγο Καρίγιο), των μόνων που έμειναν όρθιοι ή και προσπάθησαν να δράσουν όταν ο ταγματάρχης Τεχέρο μπήκε στο Κοινοβούλιο με το πιστόλι για να καταλάβει την εξουσία. Μικρή και μεγάλη Ιστορία, «αστυνομική» πλοκή μέσα από τις ίντριγκες του στρατού, του παλατιού, των κομμάτων εξουσίας, καδράρισμα μιας χώρας σα να ήταν άνθρωπος: ο Μάρκαρης θα μπορούσε άνετα να το υπογράψει (και θα έκοβε, για το καλό όλων μας, και καμιά διακοσαριά σελίδες).