Τρεις οικονομολόγοι, σε τρία πολύ διαφορετικά, και ως προς το ύφος και ως προς την ειδική θεματολογία, πρόσφατα ποιοτικά βιβλία, επιχειρούν να ψηλαφήσουν τα αίτια της ελληνικής οικονομικής κατάστασης και τις πιθανές ατραπούς της ανάκαμψης. Και οι τρεις είναι άνθρωποι της πράξης και όχι του σαλονιού: πέρασαν από κρίσιμες θέσεις –κυβερνητικές, εποπτικές, τραπεζικές. Και οι τρεις είναι νηφάλιοι, με αίσθημα ευθύνης (ακόμα και σήμερα που δεν κατέχουν πια δημόσιες θέσεις) αλλά και κάποια αίσθηση ματαιότητας απέναντι στην κρίση (ακόμα και ο πιο ορμητικός, αισιόδοξος και πρακτικός αφήνει να διαφανεί μέσα από τις γραμμές ότι η πορεία του Τιτανικού δύσκολα αλλάζει). Και οι τρεις ανήκουν στο λεγόμενο προοδευτικό χώρο –και γι’ αυτό, ίσως, νιώθουν την ανάγκη να συμβάλουν στην επιβίωση του. Και οι τρεις δεν συζητούν καν, αντίθετα θέτουν ως αυτονόητη αφετηρία, τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της χώρας και της οικονομίας της.
Ο τραπεζίτης Κώστας Καρατζάς, μέσα από μια θαρραλέα περιγραφή της ελληνικής πραγματικότητας, με πολλά στοιχεία «χεγκελιανού ορθολογισμού» και άλλα τόσα ατομικού βιώματος, διατυπώνει, συμπυκνώνοντας παλιές αλλά πάγιες θέσεις του, μια ισχυρή συνηγορία υπέρ του κοινωνικού ρόλου των τραπεζών. Τονίζει τη σημασία της εμπιστοσύνης, της εποπτείας και της κοινωνικής ευαισθησίας εντός του χρηματοπιστωτικού συστήματος, ιδίως σε εποχές που, όπως εύστοχα διαβλέπει, οδεύει προς μια οιονεί «κρατικοποίηση». Και καταλήγει στο συμπέρασμα-προτροπή ότι η ανάπτυξη, στο χώρο αυτό αλλά και γενικότερα, πρέπει να θεμελιωθεί στις βάσεις της αλήθειας, της ανακατανομής και του θάρρους –ατομικού και συλλογικού.
Ο πρώην πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς Σταύρος Θωμαδάκης, ο άνθρωπος που στην πραγματικότητα την «έστησε» και τη διαμόρφωσε, ρίχνει πιο ιστορική ματιά στα πράγματα. Με μια σειρά «γενναίες», σε σχέση με το πνεύμα της εποχής, «παραφωνίες» (κατά την ωραία έκφραση του Καθηγητή Δερτιλή, που προλογίζει το βιβλίο), προσπαθεί να κατανοήσει πώς φθάσαμε στον μόνιμο εκτροχιασμό και την απώλεια της δημοσιονομικής όχι μόνο πειθαρχίας αλλά και κυριαρχίας. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η σύνδεση των σημερινών προβλημάτων με πολιτικές επιλογές του πρώιμου κυβερνητικού ΠΑΣΟΚ (εκεί έχουν, κατά το συγγραφέα, τις ρίζες τους ο «αντι-κοινωνικός» χαρακτήρας των φόρων, η κακοδιαχείριση των εσόδων, η αποτυχία των πραγματικών μεταρρυθμίσεων, το πρόβλημα των δημοσίων επενδύσεων, η αδυναμία αυτόφωτης στήριξης της ανάπτυξης), καθώς και η έκκληση για σπάσιμο του εκλογικού-δημοσιονομικού κύκλου (που μονίμως προσθέτει ελλείμματα τη χειρότερη στιγμή, όπως ιδίως έκανε η τελευταία κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας) και για αποκατάσταση της «κλονισμένης υπόληψης της Ελλάδας-κράτους ως οικονομικού διαχειριστή».
Ο πρώην Υπουργός Νίκος Χριστοδουλάκης αποτολμά την πιο εν θερμώ και στρατευμένη υπέρ μιας «μη πτωχευτικής έκβασης» ανατομία της ελληνικής κρίσης. Περνά από τη «διετία της κατάρρευσης» (2008-2009), χωρίς να τη συγχωρεί, επιμένει στην παγίδα της ύφεσης, που άρχισε επί προηγούμενης κυβέρνησης αλλά δυστυχώς συνεχίστηκε επί της σημερινής (φόροι χωρίς έσοδα, μεταρρυθμίσεις χωρίς προοπτική, περικοπές χωρίς αναδιοργάνωση και επενδύσεις, είναι όλα σημάδια αυτής της πορείας) και, κάπως αναπάντεχα, καταλήγει ότι, υπό τρεις προϋποθέσεις (επιμήκυνση χρέους, αποκρατικοποιήσεις, ανάπτυξη) «τα νούμερα βγαίνουν». Βρέχει επίσης τα πόδια του –εδώ διαφέρει από τους άλλους- με μια σειρά από πρακτικές προτάσεις: αποκρατικοποίηση κερδοφόρων ΔΕΚΟ, «τρέξιμο» του ΕΣΠΑ, εξάπλωση της τεχνολογίας στη Διοίκηση, φορολογική μεταρρύθμιση, ενιαίο ασφαλιστικό (αν και τα δυο τελευταία δεν είναι πρακτικές προτάσεις, αλλά πελώρια βουνά). Η ανάπτυξη δεν είναι ιδεολογία αλλά προετοιμασία και στρατηγική, μας λένε με τον τρόπο τους οι τρεις επιστήμονες και πολίτες. Είναι εφικτή, ακόμα και στην Ελλάδα του σήμερα. Και μετά ανοίγουμε την τηλεόραση…
Κώστας Μποτόπουλος
- Κωνσταντίνος Β. Καρατζάς, «Πορεία προς την πρόοδο και την ανάπτυξη», εκδ. Καστανιώτη, 2011.
- Σταύρος Β. Θωμαδάκης, «Κράτος και ανάπτυξη στην Ελλάδα. Ένα εξελικτικό δίδυμο», εκδ. Αλεξάνδρεια, 2011.
- Νίκος Χριστοδουλάκης, «Σώζεται ο Τιτανικός; Από το Μνημόνιο ξανά στην ανάπτυξη», εκδ. Πόλις, 2011.
Social Media