Είναι αλήθεια ότι τόσο η μετρονομική παραγωγικότητα του Αμερικανού συγγραφέα (κάθε χρόνο ένα βιβλίο, όλα τα βιβλία καταταγμένα σε σειρές), όσο και η διαρκώς καλλιεργούμενη, από άλλους και από τον ίδιο, αύρα του ιερού τέρατος (λίγες σχέσεις με το σινάφι και τον Τύπο, σκληρή διαπραγμάτευση με τους ανά τον κόσμο εκδότες του, έκδοση εν ζωή των απάντων του από τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου) προκαλούν εκνευρισμό σε πολλούς. Ακόμα περισσότεροι, βέβαια, φθονούν την επιτυχία του –τις πωλήσεις του και κυρίως τη σχεδόν αυτόματη αναφορά στο όνομά του Ροθ κάθε φορά που ξαναξεκινά η αίωνια συζήτηση για το «μεγάλο αμερικανό συγγραφέα». Γεγονός είναι επίσης ότι και ο ίδιος έχει προσφέρει βέλη ουσίας στη φαρέτρα των επικριτών του, ιδίως με τα τελευταία βιβλία του, δύο από τα οποία ήταν αδιάφορα (¨The Afterlife¨, ¨Indignation¨), ενώ το τρίτο (¨The Humbling¨) πραγματικά κακό –ένα μείγμα γεροντικού πορνοξεσπάσματος με στοιχεία μυθιστορηματικού πρωτολείου. Όπως όμως οι αποτυχίες είναι αποτυχίες ακόμα κι αν τις υπογράφουν μεγάλα ονόματα, και οφείλουμε, ιδίως όσοι έχουμε αγαπήσει παλιότερα έργα τους, να μιλάμε γι’ αυτές (για τον Ροθ και το «Humbling» το έκανα στο τεύχος 512 του Διαβάζω), έτσι και οι επιστροφές στη φόρμα, πόσο μάλλον σε ένα είδος μεγαλείου, αξίζουν αναφοράς, γιατί όχι και θαυμασμού.
Ο Ροθ μοιράζει τον καιρό του ανάμεσα σε μια καλύβα στα βουνά, όπου ανεβαίνει μόνος για να γράψει και να κολυμπήσει, και στη Νέα Υόρκη, όπου κατεβαίνει, πάλι μόνος, για να μαζέψει ιδέες και μοναξιά για την επόμενη ανάβαση. Το τελευταίο ταξίδι παρήγαγε τη «Νέμεση». Είναι ένα σχετικά σύντομο μυθιστόρημα -τελευταίο, σύμφωνα με την κατάταξη του συγγραφέα, της σειράς των «Nemeses» (πληθυντικός της Νέμεσης), στην οποία συμεριλαμβάνονται και τα τρία προαναφερθέντα μυθιστορήματα-νουβέλες. Αυτό που το ξεχωρίζει είναι ότι μαγικά και ξαφνικά (τα νερά της λίμνης θα πρέπει να ήταν φέτος ιδιαίτερα κρύα) έχει απαλλαγεί από κάθε τερτίπι, κάθε φτιασίδι, κάθε ίχνος ευκολίας και αυτολύπησης. Το ακόμα συναρπαστικότερο είναι ότι η αλλαγή αυτή επιτυγχάνεται έχοντας ως θέμα το πιο δύκολο, το πιο απομακρυσμένο, το πιο πρόσφορο για συναισθηματισμό, ιδίως για έναν συγγραφέα που βαδίζει προς το τέλος και έχει μάθει να συνομιλεί με τον εαυτό του: την παιδική ηλικία. Πάντα ξέσπαγαν επιδημίες τα καλοκαίρια και πάντα τα καλοκαίρια ήταν ζεστά στο Νιούαρκ της νεότητας του Ροθ, αλλά ποτέ -ποτέ πριν και ποτέ μετά- τέτοια επιδημία και τόση ζέστη σαν κι αυτές που ορίζουν το πλαίσιο της ιστορίας. Με αφορμή και πυρήνα αυτό το ξέσπασμα «του θεού κατά των παιδιών» ανοίγει και κλείνει μια εμπειρία λίγων μηνών που σφραγίζει μια ολόκληρη ζωή. Ένας νέος ιδεαλιστής (Εβραίος φυσικά) παλεύει με την αρρώστια που εξαπλώνεται γύρω του και με τις αντιφάσεις των επιθυμιών του. Διαμόρφωση χαρακτήρα, ενηλικίωση, γεύση και απώλεια του έρωτα, αίσθηση ευθύνης και αίσθημα ενοχής, αθωότητα και ματαιότητα, σύγκρουση του προσωπικού με το συλλογικό –όχι «μηνύματα» και λόγια αλλά πράξεις, διλήμματα, μοίρασμα, αισθήσεις και μυρωδιές.
Μίλια μακριά από τους «γέρους με νέες», που στοίχειωναν άλλα μυθιστορήματα του συγγραφέα. Μίλια μακριά από τη φιλοδοξία να ειπωθούν τα πάντα με θυμό και πάθος, όπως γινόταν με τα μεγάλα, από κάθε άποψη, βιβλία της «πολιτικής τριλογίας». Απλώς (το πιο δύσκολο «απλώς» του κόσμου) οικουμενικότητα και οικονομία. Όσοι ακούσουν την κυρία κριτικό θα χάσουν ένα μάθημα λογοτεχνίας. Που τίποτα δεν αποκλείει να ακολουθηθεί από άλλο ένα αναποδογύρισμα.
Social Media