«Πολυ-πολικότητα» και «ταραχή» είναι, πιστεύω, οι δυο λέξεις κλειδιά της εποχής και του βιβλίου. Το παρατηρεί στο σύντομο αλλά μεστό πρόλογό του και ο αείμνηστος Βύρων Θεοδωρόπουλος: ποτέ ίσως άλλοτε στην Ιστορία (τουλάχιστον με τέτοια αντίληψη από την παγκόσμια συνείδηση) δεν υπήρχαν, παράλληλα, στο προσκήνιο τόσα πολλά ζητήματα (πιθανή πλάγια εξήγηση και της υποχώρησης της πολιτικής), τόσοι πολλοί «παίκτες», άτομα και χώρες, τόσες πολλές ανατροπές, σχέσεων και καταστάσεων, τόσο μεγάλη κινητικότητα (ταχύτητα που δεν σημαίνει όμως αναγκαστικά κίνηση). Και ποτέ άλλοτε (της ιντερνετικής επικοινωνίας ασφαλώς πρωτοστατούσας) δεν είχαμε, σε επίπεδο «μεγάλης» αλλά και «μικρής» Ιστορίας, τέτοια αίσθηση αβεβαιότητας, τόσες συγκρούσεις πέρα από την παραδοσιακή μορφή των πολέμων, τόσα αίτια μελλοντικών συγκρούσεων (νερό, ενέργεια, επιπτώσεις κλιματικής αλλαγής), τέτοια πιθανότητα μη συγκυριακών «αλλαγών προς τα κάτω» και τέτοια μονιμότητα –και δομικότητα- κρίσεων. Αν προσπαθούσαμε να συνθέσουμε τα κομμάτια του τεράστιου παζλ θα μπορούσαμε ίσως να οδηγηθούμε στη σκέψη ότι τον «ψυχρό πόλεμο της ευημερίας», που κυριάρχησε στο δεύτερο μισό του 2ου αιώνα, διαδέχτηκε αρχικά η επίπλαστη ηρεμία του μηδέποτε αφιχθέντος «τέλους της Ιστορίας» και, από το 2001, μια παγκόσμια «χαλαρή τάξη» χωρίς κέντρο βάρους, χωρίς πυξίδα, με λιγότερες και διαρκώς μειούμενες σταθερές.
Ειδικά για την Αμερική, που αποτελεί τον κορμό του βιβλίου αλλά όλο και λιγότερο το κέντρο του κόσμου και των εξελίξεών του, η εικόνα είναι αδυσώπητη. Παρά την αλλαγή προσώπων, που έδωσε και τον τίτλο στον τόμο, και τη συνακόλουθη έμφαση της ηγεσίας σε περισσότερη εξωστρέφεια και πιο ευφάνταστη χρήση της «ήπιας δύναμης», οι ΗΠΑ διαρκώς χάνουν σε ισχύ και επιρροή. Η προετοιμασία της Κίνας ώστε να καταστεί η Ρώμη του 21ου αιώνα, το ξεκίνημα της οικονομικής κρίσης από την πατρίδα του καπιταλισμού (αλλά και το ξεγύμνωμα του αγγλοσαξονικού τύπου καπιταλισμού), οι μόνιμες δυσκολίες συνεννόησης με την γηραιά και κλονιζόμενη Ευρώπη, η όλη και συχνότερη «απόσχιση» περιφερειακών δυνάμεων από τη αμερικανική σφαίρα επιρροής (τρανό παράδειγμα η Τουρκία), αλλά και το παράδοξο οι υπό τον Ομπάμα ΗΠΑ να αποτελούν, ίσως ακριβώς λόγω των προβλημάτων τους, το πιο κοντινό στη σοσιαλδημοκρατία μοντέλο πολιτικής (αρκεί να δει κανείς συγκριτικά τα «σχέδια εξόδου» από την κρίση και το ρόλο των ΗΠΑ εντός του Τζι-20), εξετάζονται στο βιβλίο και επιτρέπουν τη σκέψη ότι η αλλαγή φρουράς στην παγκόσμια τάξη είναι, ουσιαστικά, ήδη συντελεσμένη.
Και πάλι, όμως, η αίσθηση αδιεξόδου επικρατεί. Οι διαχωριστικές γραμμές πέφτουν αλλά «προοδευτική» λύση δεν φαίνεται πουθενά, το πρόβλημα της υποβάθμισης της δημοκρατίας βαθαίνει, η κατανομή της ευημερίας παραμένει ζητούμενο, η ευαισθητοποίηση σε σχέση με το περιβάλλον δεν μεταφράζεται σε αντίστοιχα δυναμική δράση (η Διάσκεψη της Κοπεγγάχης είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα συγχρόνως της «χαλαρής τάξης», της αδυναμίας της πολιτικής και της υποτίμησης των ΗΠΑ), η «πολύ-πολικότητα» δεν οδηγεί μόνο σε διάχυση της ισχύος αλλά και σε αύξηση των απειλών κατάχρησής της. Για να κλείσουμε πάλι με τα λόγια του Χόμπσμπομ, οι καιροί μας είναι ασφαλώς «ενδιαφέροντες», ιδίως για όσους τρέφονται από τον κίνδυνο.
Social Media