Κώστας Β. Mποτόπουλος

Πολλά έχουν ειπωθεί για το μήκος του πολιτικού χρόνου –«μια βδομάδα στην πολιτική είναι ένας χρόνος στη ζωή»-, σαφώς λιγότερα για την ποιότητά του. Οι αλλαγές και ανατροπές που μπορούν να επιφέρουν συμπυκνωμένα γεγονότα δεν είναι μόνο ταχείες, μπορεί να αποδειχθούν και πολύ βαθιές. Ο πολιτικός χρόνος δεν δρα μόνο ως καταλύτης αλλά και ως διαλύτης. Έχω την αίσθηση ότι τα τελευταία χρόνια έχουν αποκρυσταλλωθεί μια σειρά από αλληλοσυνδεόμενες εξελίξεις (οικονομική και κοινωνική κρίση, μοιρολατρική υποταγή στην «παγκοσμιοποίηση», διάχυση του παγκόσμιου συστήματος εξουσίας, άνοδος των εθνικιστικών και λαϊκιστικών τάσεων, γενική έλλειψη εμπνευσμένων ή έστω αξιόπιστων ηγεσιών, από-νομιμοποίηση του πολιτικού σχεδίου της Ενωμένης Ευρώπης, διαρκής αύξηση της ανασφάλειας των πολιτών και της εκ μέρους τους απαξίωσης της πολιτικής), που έχουν ανατρέψει ισορροπίες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, υπόγεια μεταλλάξει –σπάνια προς το καλύτερο- ολόκληρες χώρες και πολιτικά συστήματα.

ΤΑ ΝΕΑ 7/04/09

Μετά το Λονδίνο ο κόσμος έβγαλε έναν αναστεναγμό ανακούφισης -σε σημείο που να περάσει σχεδόν απαρατήρητη η επιστροφή στις παλιές συνήθειες στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στο Στρασβούργο, δυο μόλις ημέρες αργότερα. Η εντύπωση που επικράτησε και διακινήθηκε ήταν ότι μέσα από τη συνάντηση των 20 ισχυρότερων ηγετών στη βρετανική πρωτεύουσα η ανθρωπότητα έδειξε να αντιλαμβάνεται τη σοβαρότητα της οικονομικής κρίσης –τι γίνεται όμως με την κοινωνική;- και να είναι διατεθειμένη να δράσει οργανωμένα και συλλογικά. Πράγματι, μια αδυναμία συμφωνίας, που θα καταρράκωνε τη διεθνή εμπιστοσύνη στη δύναμη της πολιτικής και θα έδινε το τελικό χτύπημα στην παγκόσμια οικονομία, αποφεύχθηκε. Για πόσο, όμως, καιρό θα αρκούμαστε στο μη χείρον; Ειδικά μπροστά σε μια τέτοια κρίση –βαθιά, πολλαπλή, συστημική- μπορεί άραγε η σωτηρία να ταυτίζεται με το απλώς αυτονόητο; Μήπως, με άλλα λόγια, βιαστήκαμε να πανηγυρίσουμε; Ας προσπαθήσουμε να ζυγίσουμε τα πράγματα χωρίς συναισθηματισμούς ή δραματοποιήσεις. Τρία είναι, πιστεύω, τα κρίσιμα ερωτήματα. Διαθέτει η λύση που σκιαγραφήθηκε στη Διάσκεψη του Λονδίνου τη δυναμική όχι απλώς να σταματήσει αλλά και να αναστρέψει την πορεία προς την καταστροφή; Πίσω από τα τεχνικά στοιχεία αυτής της λύσης φαίνεται –αχνοφαίνεται, έστω- η πολιτική βούληση, κρατών και ηγετών, να συνεχίσουν να πορεύονται μαζί και σύμφωνα με κοινές αρχές;

 

Ο θρίαμβος του Μπερλουσκόνι στη Σαρδηνία και η σταθεροποίηση του ως "πάντρε παντρόνε" ολόκληρου του ιταλικού πολιτικού συστήματος έφεραν την παραίτηση του αρχηγού της αντιπολίτευσης και το τέλος του πολιτικού του σχεδίου. Πέρα από την υπογράμμιση -ακριβώς τούτη τη στιγμή που η δρυς ξυλεύεται- της προσωπικής και πολιτικής αξιοπρέπειας του Βάλτερ Βελτρόνι -που ανέλαβε τις ευθύνες του και που ποτέ δεν ξέπεσε στο επίπεδο του αντιπάλου του- δύο είναι, νομίζω, τα πολιτικά συμπεράσματα που ενδιαφέρουν την ευρωπαϊκή Αριστερά. Πρώτον, η "μαλακή συναίνεση", η στροφή στο κέντρο, η δημιουργία χαλαρών συνασπισμών είναι ο σίγουρος δρόμος για ήττα της Αριστεράς και εκμετάλλευση της κρίσης από τη Δεξιά, παρότι αυτή σε μεγάλο βαθμό τη δημιούργησε. Και δεύτερον, ο λαϊκισμός -είτε είναι η κυβερνητική καρικατούρα ενός Μπερλουσκόνι, είτε ο αντιευρωπαϊσμός ενός Κλάους, είτε η έμπρακτη απραξία ενός Καραμανλή ή ενός Μπαρόζο- κερδίζει έδαφος και καταγάγει νίκες σε όλη την Ευρώπη.

TA NEA 2/12/08

H χρονιά μπήκε με μια τραγωδία (τη δολοφονία της Μπεναζίρ Μπούτο) και τελειώνει με μια τραγωδία (τη σφαγή στη Βομβάη), μια παγκόσμια (οικονομική) κρίση αλλά και μια αχτίδα ελπίδας (την εκλογή του Ομπάμα). Όμως, μέσα στα τόσα δύσκολα, η ελπίδα έρχεται κυρίως από τη δυνάμει αναζωογονητική ορμή που γεμίζει τα πνευμόνια του ναυαγού λίγο πριν από τον πνιγμό. Τέτοιου μεγέθους κρίση διδάσκει –αρκεί να μπορούμε να διδαχθούμε, σε διεθνές αλλά και εθνικό επίπεδο. Και η πρώτη διδαχή είναι πάντα η θέαση του αληθινού προσώπου μας –συλλογικού και ατομικού- στον καθρέφτη. Η διεθνής διάσταση του αναγκαίου μαθήματος αυτογνωσίας είναι λίγο-πολύ γνωστή: οι αγορές δεν ρυθμίζονται από μόνες τους και ο κόσμος δεν μπορεί να κυβερνηθεί από έναν –πρόσωπο ή κράτος, όση ισχύ και να έχουν. Ο κόσμος δεν έγινε πολύ-πολικός και πιο συνδεδεμένος με την κρίση, η κρίση ανέδειξε πόσο η ετερογένεια είναι –και ήταν ήδη- μια πραγματικότητα και η συνεργασία μια ανάγκη. Από αυτή την άποψη, το μάθημα φαίνεται ότι μάλλον έχει γίνει κατανοητό.

«Ο ΜΠΑΡΑΚ ΟΜΠΑΜΑ δεν θα λύσει διά μαγείας τα προβλήματα που συσσώρευσε η άφρων ιδιωτεία του προκατόχου του, άλλαξε όμως με τον τρόπο που διεξήγαγε την εκστρατεία του την πρόσληψη της πολιτικής»

Tη στιγμή που διαβάζετε αυτές τις γραμμές οι κάλπες δεν έχουν κλείσει στη μεγαλύτερη σε συμμετοχή και ενδιαφέρον αναμέτρηση της σύγχρονης αμερικανικής ιστορίας. Στοιχειώδης αυτοσυγκράτηση θα επέβαλε να μη μιλήσουμε για το αποτέλεσμα, το οποίο ολόκληρη η ανθρωπότητα οσμίζεται, πριν αυτό καταστεί γνωστό και οριστικό. Όμως η 4η Νοεμβρίου 2008 θα είναι, έτσι κι αλλιώς, μια ιστορική μέρα. Για όλους τους γνωστούς λόγους, που καθιστούν τη συγκεκριμένη εκλογή εντελώς ξεχωριστή: αλλαγή σελίδας στην ηγεσία των ΗΠΑ, με τον χειρότερο από όλους τους Προέδρους να αντικαθίσταται από τον πιο ελπιδοφόρο (να που, χωρίς να μιλάμε για το αποτέλεσμα, το αποτέλεσμα είναι διαρκώς παρόν), αλλαγή του ψυχολογικού κύκλου της «εποχής Μπους», αλλαγή στον τρόπο που βλέπουν οι Αμερικανοί τη χώρα τους και όλοι εμείς οι υπόλοιποι τους Αμερικανούς, σπάσιμο τόσων παραδόσεων, αγκυλώσεων και προκαταλήψεων, επανανομιμοποίηση της συζήτησης για μια νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων. Αλλά και για έναν ακόμη λόγο, που καθιστά, στα μάτια μου τουλάχιστον, το πρόσωπο της ημέρας εντελώς ξεχωριστό: ο Μπάρακ Ομπάμα δεν θα λύσει διά μαγείας τα τεράστια προβλήματα που συσσώρευσε η άφρων ιδιωτεία του προκατόχου του, δεν θέλει ν΄ αλλάξει την Αμερική, είναι αβέβαιο αν θα μπορέσει να ηγηθεί της αναγκαίας συλλογικής πορείας προς τα εμπρός, άλλαξε όμως ήδη, με τον τρόπο που διεξήγαγε την εκστρατεία του, την πρόσληψη της πολιτικής στον αιώνα μας.

Εξετάζοντας τις πολιτικές επιπτώσεις της ακόμα εξελισσόμενης οικονομικής κρίσης ανακύπτει, κατά τη γνώμη μου, ένα βασικό ερώτημα: με δεδομένο το βάρος και το βάθος της κρίσης, σε τι είδους ανατροπή θα οδηγηθούμε; Ανατροπή από τα κάτω (τύπου γαλλικής επανάστασης) ή από τη δύναμη των πραγμάτων (τύπου πτώσης του υπαρκτού σοσιαλισμού); Ανατροπή κόσμου (μετά την πτώση της Βαστίλης) ή παραδείγματος (μετά την πτώση του Τείχους); Ανατροπή χειραφέτησης (1789) ή επαναρύθμισης (1989); Ανατροπή πάντως –ριζική αλλαγή του τρόπου που κάνουμε πολιτική και βάσης πάνω στην οποία συγκροτούνται οι πολιτικοί συσχετισμοί- δεν μπορεί παρά να επέλθει, τόσο κλονίστηκαν ορισμένες κεντρικές βεβαιότητες του λίγο-πολύ παγκόσμιου συστήματος και τόσο έντονα παρούσες ήταν οι συνέπειες στη ζωή του συνόλου σχεδόν των κοινωνιών. Εκτός εάν –πράγμα που ο συντάκτης αυτών των γραμμών δεν θέλει να πιστέψει, χωρίς ωστόσο και να το αποκλείει- η κρίση που διανύουμε, αντί να μας ανοίξει τα μάτια, μας τα κλείσει, αντί να μας κάνει να σκεφτούμε, μας επιβεβαιώσει την αδυναμία συλλογικού στοχασμού, αντί να δώσει –ειδικά στη δημοκρατική Αριστερά- δύναμη δράσης, σφραγίσει την ιδεολογική και πολιτική υποταγή της.