Κώστας Β. Mποτόπουλος

Είναι ασφαλώς νωρίς για αποτιμήσεις, αλλά μια αποτίμηση του πρώτου χρόνου θα έδινε σχεδόν άριστο βαθμό στη δημόσια εικόνα, καλό στην ανατροπή της κληρονομιάς του Μπους, μέτριο αλλά προαγωγικό λόγω προθέσεων στο μέτωπο των μεταρρυθμίσεων και θα έβαζε ερωτηματικό στην πολιτική επιδεξιότητα και την προσήλωση στους στόχους. Δεν είναι λίγο πράγμα η ανάρρηση του σοβαρού και μετρημένου λόγου στην κλίμακα των δημόσιων αξιών, ούτε η διαμόρφωση μιας Αμερικής που ακούει και σέβεται φίλους και αντιπάλους. Δεν είναι επίσης διόλου αμελητέα ούτε η νέα στάση απέναντι στο Ισλάμ, ούτε η απόσυρση από το Ιράκ, ούτε η (έμπρακτη, αν και ακόμα ατελής) αφοσίωση στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Ασφαλώς όχι θριαμβευτική αλλά σε γενικές γραμμές επιτυχημένη υπήρξε η διαχείριση και στα δύο μεγάλα μέτωπα των καιρών, την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης και τη διαμόρφωση προϋποθέσεων για μια νέα παγκόσμια διπλωματία (το Νόμπελ, βέβαια, ήρθε σκανδαλωδώς νωρίς). Ημιτελείς, αλλά προς τη σωστή κατεύθυνση, έμειναν οι προσπάθειες για κλείσιμο του Γουαντάναμο (ας περιμένουμε λίγο ακόμα), για την μεταρρύθμιση στην υγεία και την αναμόρφωση του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Λάθη σε επιλογές προσώπων, υποχώρηση απέναντι σε Ιράν και Κίνα και, κυρίως, το άπλωμα του πολέμου στο Αφγανιστάν, είναι τα μέχρι στιγμής μαύρα σημάδια.

Σημασία δεν έχει όμως τόσο το τι έγινε, ή, ακόμα λιγότερο, το τι θα μπορούσε να γίνει, αλλά σε ποιες βάσεις ασκείται η πολιτική και τι προϋποθέσεις υπάρχουν, ή μπαίνουν, για μια δημιουργική θητεία. Αν κρίνουμε υπ’ αυτό το πρίσμα, πιστεύω ότι οφείλουμε να βάλουμε στη θέση τους όσους βιάζονται να ξεγράψουν τον Ομπάμα. Γιατί ο ίδιος δείχνει να ξέρει ότι στη μάχη της ποιότητας ο χρόνος μπορεί να μοιάζει καμία φορά καταπιεστής, αλλά στην πραγματικότητα είναι σύμμαχος. Μια ακόμα απόδειξη ήταν ο τρόπος που αντέδρασε στην οδυνηρή για το κόμμα του αλλά και για τον ίδιον ήττα της Μασαχουσέτης, που κατέβασε σε 59 τους Δημοκρατικούς Γερουσιαστές και κατέστησε έτσι ευάλωτη την πλειοψηφία στο «κατενάτσιο της αντιπολίτευσης» (το περίφημο filibustering). Ο Ομπάμα ανέλαβε τις ευθύνες του, κατανόησε ότι οι συμπατριώτες του συνεχίζουν να νιώθουν ανασφαλείς, είπε ότι καθήκον της κυβέρνησής του είναι να μειώσει αυτή την ανασφάλεια, αλλά τόνισε ότι θα επιμείνει στα βασικά σημεία του προγράμματός του και ιδίως της υγειονομικής μεταρρύθμισης, προσπαθώντας να πείσει και όχι να την «σπρώξει» δια της βίας. Κάποιοι θα πουν ότι ίσως τον σώζει ότι στη Γερουσία χιονίζει συχνά (η Ρεπουμπλικανή και ελληνικής καταγωγής κυρία Σνόου έχει ξαναπεράσει τις κομματικές διαχωριστικές γραμμές). Σημασία έχει η σοβαρότητα, η ψυχραιμία και η επιμονή –και τότε ο χρόνος μπορεί να αλλάξει φορά.

Οι μύθοι δε χτίζονται και δε γκρεμίζονται σε μία μέρα ή σε ένα χρόνο. Όταν τα θεμέλια είναι σωστά –και τίποτα στη δύσκολη ασφαλώς πορεία του πρώτου χρόνου δε μας επιτρέπει να αμφιβάλλουμε πως τα θεμέλια, πολιτικά και ανθρώπινα, του Ομπάμα είναι βαθιά και γερά-, το έργο και η αναγνώριση ακολουθούν. Στην «τηλεοπτική εποχή» μας, που τρέχει με ρυθμούς δελτίου ειδήσεων, η υπομονή είναι σχεδόν άγνωστη αρετή. Όμως καμία πολιτική μάχη δεν κερδίζεται χωρίς αυτήν. Το αντίθετο βέβαια της υπομονής είναι η απώλεια του χρόνου (ελληνιστί momentum) , η κίνηση με ρυθμούς νωχέλειας σε στιγμές κατεπείγοντος. Αλλά αυτή είναι μια άλλη, διόλου αμερικανική, ιστορία.