Οι άλλες εκλογές

Συγκρίσεις και διδάγματα από τον κόσμο γύρω μας

TA NEA 20/10/2009

Είναι λογικό οι πρόσφατες εκλογές στη χώρα μας να μονοπώλησαν το ενδιαφέρον –πόσο μάλλον όταν υπόσχονταν να αλλάξουν το πολιτικό σκηνικό και σε αυτό, με ιδιαίτερα εμφατικό τρόπο, οδήγησαν. Την ίδια περίοδο είχαμε αναμετρήσεις και σε μια σειρά από άλλες χώρες, με ενδιαφέροντα αποτελέσματα και ιδιοτυπίες. Επειδή πιστεύω ότι ένα από τα πρώτα χαρακτηριστικά που οφείλει να αποτινάξει από πάνω της η νέα κυβέρνηση είναι ο ομφαλοσκοπικός επαρχιωτισμός μας, δεν θα ήταν ίσως άχρηστο να θυμηθούμε και να συγκρίνουμε.

Περιέργως, οι εκλογές με τις μεγαλύτερες ομοιότητες με τις δικές μας ήταν οι πιο μακρινές, χρονικά και γεωγραφικά. Στις 30 Αυγούστου η Ιαπωνία γύρισε σελίδα, έβαλε τέλος σε 55 χρόνια αδιάλειπτης εξουσίας της κεντροδεξιάς κι έδωσε τη δυνατότητα στο Δημοκρατικό Κόμμα (με 308 έδρες στις 480 και με περιορισμό του ως τώρα κυβερνώντος κόμματος από 300 σε 119) να κάνει πράξη την πλήρη ανατροπή φιλοσοφίας και πολιτικής που επαγγελλόταν. Η ιαπωνική αλλαγή θυμίζει πιο πολύ το 1981 από την αντίστοιχη ελληνική –κυρίως γιατί η εξουσία πρωτοκατακτιέται από την κεντροαριστερά και τις προσδοκίες δεν τις σκιάζει καμία εμπειρία του παρελθόντος. Και στην Ιαπωνία όμως, εποχής και κρίσεως ένεκα, η μεγάλη νίκη δεν γέννησε ενθουσιασμό. Κι εκεί το μεγάλο στοίχημα είναι ο μετασχηματισμός της ακραίας αποδοκιμασίας μιας κυβέρνησης ανίκανης να κυβερνήσει, βουτηγμένης στην αδιαφάνεια, τη γραφειοκρατία, τη διαφθορά, σε ενεργό συμμετοχή σε μια άλλης λογικής κυβερνητική πορεία, με ένα νέο αρχηγό προερχόμενο από παλιά πολιτική οικογένεια (ο παππούς και ο πατέρας του νέου Ιάπωνα Πρωθυπουργού διετέλεσαν υψηλοί αξιωματούχοι). Κι εκεί η νέα ηγετική ομάδα νίκησε προσπαθώντας να δημιουργήσει ελπίδα, μιλώντας, για πρώτη φορά με τέτοιο τρόπο, για κοινωνικό κράτος και για ποιότητα ζωής. Κι εκεί, όπως και στην Ελλάδα, ο μετασχηματισμός περνάει πρώτα από σύμβολα, αλλά οφείλει να μη σταματήσει εκεί..

Μία ακριβώς εβδομάδα πριν από τις δικές μας, είχαμε εκλογές στη Γερμανία και την Πορτογαλία. Και στις δύο κέρδισαν οι απερχόμενες κυβερνήσεις, επιβεβαιώνοντας, για πολλοστή φορά τα τελευταία χρόνια, το χρυσό «κανόνα του 2». Ο τρόπος και τα όπλα βέβαια της δεύτερης νίκης ήταν διαφορετικά, με μια ωστόσο κρίσιμη, και με τα καθ’ ημάς, ομοιότητα: τον προσωπικό τόνο του αρχηγού. Η Άνγκελα Μέρκελ, που δεν σάρωσε και που θα αναγκαστεί να συγκυβερνήσει με πολύ πιο ορμητικούς και νεοφιλελεύθερους συμμάχους, τελειοποίησε την τακτική και την εικόνα της μαλακής συναίνεσης, έκανε την ήρεμη δύναμη συνώνυμη της ακινησίας, δεν είπε τίποτα στην προσπάθεια να μην στενοχωρήσει κανέναν. Κατέστη αναπότρεπτη, αλλά στην άσκηση της εξουσίας τέτοια εκλογικά ατού γίνονται γρήγορα βαρίδια. Ο Ζοζέ Σόκρατες εκμεταλλεύθηκε στην εντέλεια το λάθος των αντιπάλων του να νομίζουν πως θα πέσει μόνος του κι επιβίωσε μάλλον άνετα, παρά τις «δεξιές» μεταρρυθμίσεις του, την μάλλον αλαζονική εικόνα του και τα αρκετά σκάνδαλα της κυβέρνησής του. Ψάχνει τώρα, χωρίς απόλυτη πλειοψηφία, μια άλλη πνοή, που είναι πιθανό να του αμφισβητήσουν, περισσότερο από την προβληματική δεξιά αντιπολίτευση, οι ενδυναμωμένοι λαϊκιστές, το μπλοκ της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς και μια κοινωνία ολοένα και πιο αυστηρή.

Μεγάλης, τέλος, σημασίας για τις πολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη είχαν τα δύο πρόσφατα «ναι» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στον Μπαρόζο και της Ιρλανδίας στη Συνθήκη της Λισαβόνας. Ασφαλώς λιγότερο ένδοξα από τις εκλογικές νίκες σε εθνικό επίπεδο, σηματοδοτούν ωστόσο μια διάθεση κίνησης προς τα μπροστά, στην οποία οι νεοεκλεγμένες κυβερνήσεις (πιέζοντας τον Μπαρόζο και «ανοίγοντας» τη Συνθήκη) έχουν κάθε λόγο να συμμετάσχουν ενεργά. Για το ΠΑΣΟΚ, και η Ευρώπη και η συμμετοχή και η διάπλαση ενός νέου σοσιαλδημοκρατικού μοντέλου διακυβέρνησης είναι προνομιακά πεδία. Επιτέλους οι δυσκολίες, αλλά και οι δυνατότητες δράσης, αρχίζουν.