Αν-ιθαγενώς

«ΔΙΚΑΙΟΡΑΜΑ» Φεβρουάριος 2010

Πολλές οι ανακρίβειες –ηθελημένες ή όχι-, οι παραποιήσεις και οι λαϊκισμοί σε ένα ακόμα μεγάλο θέμα στον ευρύτερο χώρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων: το «μεταναστευτικό» και τις πρόσφατες –προς τη σωστή κατεύθυνση- προτάσεις της κυβέρνησης. Ας ξεκαθαρίσουμε, για να μπορέσουμε μετά να συζητήσουμε.

η ιθαγένεια και η υπηκοότητα δεν έχουν νομική διαφορά. Από διαφόρους κύκλους και με αρκετή επίταση εκφράστηκε διαμαρτυρία γιατί η κυβέρνηση σκοπεύει να δώσει ιθαγένεια στις κατηγορίες που καλύπτει το νομοσχέδιο και όχι «απλώς» υπηκοότητα. Στο ελληνικό όμως δίκαιο, και ως προς τις έννομες συνέπειες, διαφορά δεν υπάρχει. Αν σε κάτι διαφέρουν οι δύο όροι είναι στην ιστορική φόρτιση: η ιθαγένεια μοιάζει να μας παραπέμπει περισσότερο στην έννοια του «Γένους» –και, για την Ελλάδα, του Ορθόδοξου Γένους-, ενώ η υπηκοότητα στην –ξεπερασμένη στην εποχή μας και στο πολίτευμά μας- έννοια της υποταγής σε κάποιον ηγεμόνα ή ηγεμονεύοντα. Υπ’ αυτή την οπτική, αλλά και επειδή η «ιθαγένεια» είναι σαφώς «νομικότερος» όρος, η αναφορά στην «υπηκοότητα» θα μπορούσε άνετα να εκλείψει από το δημόσιο λόγο. Και πάντως δεν επιτρέπεται να στηρίζει εικασίες περί δήθεν, δι’ αυτού του τρόπου, υπονόμευσης της «ελληνικότητας».

η ιθαγένεια δεν είναι ατομικό δικαίωμα, ενέχει όμως στοιχεία δικαιώματος. Ιθαγένεια είναι ο δεσμός ενός ατόμου με την Πολιτεία στο λαό της οποίας ανήκει ή του επιτρέπεται να ανήκει. Αποκτάται είτε εκ γενετής είτε στη διάρκεια της ζωής, πάντα όμως με πράξη της Πολιτείας, δηλαδή της κρατικής εξουσίας με την οποία θα δημιουργηθεί ο δεσμός. Υπό στενή νομική έννοια είναι διοικητική πράξη, που αντιστοιχεί όμως, από πλευράς έχοντος ή αιτούντος, σε συγκεκριμένα δικαιώματα προσδοκίας. Γιατί ο δεσμός με την Πολιτεία γεννιέται αν πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις: σχέση με τη χώρα και τον πολιτισμό της, παραμονή σε αυτήν, βούληση για συμμετοχή στο λαό της. Όταν, αντικειμενικά, αυτές οι προϋποθέσεις πληρούνται από ένα πρόσωπο, τότε αυτό το πρόσωπο δεν είναι μόνο μέρος μιας διοικητικής διαδικασίας αλλά και φορέας δικαιώματος, απέναντι στο οποίο η Πολιτεία έχει υποχρέωση να σταθεί με ευθύνη και ισοδικία.

η προτεινόμενη ρύθμιση δεν είναι υπέρ το δέον γενικευτική ή ευρεία. Δεν χορηγεί ιθαγένεια, δημιουργεί νέες προϋποθέσεις απόκτησής της, ειδικά δε για μία συγκεκριμένη κατηγορία: τους λεγόμενους «μετανάστες δεύτερης γενιάς», δηλαδή παιδιά μεταναστών που γεννήθηκαν στην Ελλάδα ή παρακολούθησαν συγκεκριμένα έτη ελληνικής σχολικής εκπαίδευσης. Για την απόκτηση της ιθαγένειας δεν καθιερώνεται κανένας αυτοματισμός: απαιτείται αίτηση, εξατομικευμένη εξέταση και κρίση, σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμα και η καταβολή (υπερβολικά υψηλού μάλιστα) παραβόλου. Δεν αλλάζει, επομένως, το ελληνικό σύστημα απονομής ιθαγένειας, απλώς εξανθρωπίζεται: γιατί ποιος μπορεί να αρνηθεί ότι το να μένουν αν-ιθαγενή παιδιά που γεννήθηκαν και σπούδασαν στην Ελλάδα και αισθάνονται Έλληνες συνιστά άδικη και αφόρητα σκληρή μεταχείριση;

το δικαίωμα ψήφου δεν δίδεται «παράνομα» ή «αντισυνταγματικά». Εκτός της ιθαγένειας, το νομοσχέδιο προβλέπει υπό προϋποθέσεις απονομή δικαιώματος ψήφου σε αλλοδαπούς και ομογενείς στις δημοτικές εκλογές. Καμία παραβίαση κανενός κανόνα, απλώς σύνδεση με μια άλλη πολιτική (αν θέλεις να εντάξεις, δίνεις δικαιώματα και αίσθημα συμμετοχής) και με την ευρωπαϊκή εμπειρία. Το ποιοι είναι «Έλληνες», ώστε να μπορούν να ψηφίζουν στις ελληνικές εκλογές, το αποφασίζει ακριβώς η ελληνική Πολιτεία, βάσει όσων ειπώθηκαν στην αρχή. Το πρόβλημα με τη διάταξη είναι μάλλον το αντίθετο: φαίνεται αδικαιολόγητο να μη μπορούν, όσοι υπάγονται στη ρύθμιση, να εκλεγούν Δήμαρχοι ή Πρόεδροι δημοτικού Συμβουλίου. Τα υπόλοιπα είναι προκαλύμματα φόβων και εθνικιστικών αντανακλαστικών, τα οποία μπορεί να βγάζουν στην επιφάνεια κάποιες «θυμωμένες πλειοψηφίες», δεν ταιριάζουν όμως σε ένα Κράτος Δικαίου.

Gallery Φωτογραφιών

  • Image folder specified does not exist!
  •  
 

Βιογραφικό

  • Βιογραφικό

    Γεννήθηκα το 1962 στην Αθήνα, από πατέρα δικαστή (τρίτη γενιά νομικών στην οικογένεια και μάλλον τελευταία) και μητέρα αρχαιολόγο, με πελοποννησιακή, εξ αμφοτέρων, καταγωγή.

    Περισσότερα...