Κι όμως, στην πράξη, χέρι-χέρι ίσως με τη γενική συντηρητική στροφή της ελληνικής κοινωνίας, η μέριμνα για τα δικαιώματα και το πραγματικό επίπεδο προστασίας τους βρίσκονται σε διαρκή υποχώρηση. Και δεν αναφέρομαι εδώ αποκλειστικά, ούτε καν κυρίως, στη μετά την 11η Σεπτέμβρη δήθεν σύγκρουση -μη αποδεκτή από την επιστήμη- μεταξύ της «ασφάλειας» και της προστασίας των δικαιωμάτων. Πιο ανησυχητικά, κατά τη γνώμη μου, σημάδια της επικίνδυνης συρρίκνωσης είναι η ολοένα αυξανόμενη ανάμιξη της εκτελεστικής στο έργο της δικαιοδοτικής εξουσίας, η υποτίμηση του τεκμηρίου αθωότητας, η αδικαιολόγητη αυστηροποίηση ποινών ειδικά για μικροαδικήματα, η θέση εν αμφιβόλω μιας σειράς αυτονόητων κεκτημένων στο χώρο των εργατικών σχέσεων, η συστηματική αλλά συχνά καταχρηστική επίκληση της έννοιας του «γενικού» (ή «εθνικού») συμφέροντος για να δικαιολογηθούν κάμψεις στην προστασία των δικαιωμάτων, η πιεστική επιταγή της εξουσίας για «αποτελεσματικότητα» σε βάρος της «δικαιότητας». Όλα αυτά, όσοι ασχολούμαστε επαγγελματικά με το δίκαιο τα ζούμε στο πετσί μας, η ευρύτερη όμως κοινωνία μάλλον αδιαφορεί ή ελάχιστα ενδιαφέρεται.
Όσο πιο αντικειμενικά γίνεται, και με τα μάτια εξειδικευμένων ελληνικών και διεθνών οργανισμών, η κατάσταση των δικαιωμάτων τα τελευταία χρόνια, και ιδίως από τότε που ανέλαβε τη χώρα η παρούσα κυβέρνηση, μπορεί να περιγραφεί ως εξής: τέσσερα μεγάλα σκάνδαλα (αποτυχία της δικαστικής «κάθαρσης», υποκλοπές, Πακιστανοί, υπερπτήσεις της Σία στο ελληνικό έδαφος), αύξηση των σε βάρος της Ελλάδας καταδικαστικών αποφάσεων του Δικαστηρίου του Στρασβούργου, αύξηση των παρεμβάσεων της εκτελεστικής αλλά και της νομοθετικής εξουσίας στο έργο της Δικαιοσύνης, μείωση της προστασίας των μειονοτικών ομάδων, αναποτελεσματική καταπολέμηση των νέας και οξύτερης μορφής παραβιάσεων όπως η εκμετάλλευση ή εμπορία ανθρώπων (trafficking), αύξηση των κρουσμάτων αστυνομικής βίας, επιδείνωση της κατάστασης στις φυλακές, φοβική αντιμετώπιση των μεταναστών, διακρίσεις κατά των γυναικών και των παιδιών, προβλήματα στην άσκηση της θρησκευτικής ελευθερίας και στον θρησκευτικό αυτοπροσδιορισμό, περιβαλλοντική υποχώρηση. Κι όλα αυτά -και είναι ίσως, κι εδώ, το αποκαλυπτικότερο- χωρίς να ιδρώνει ούτε στο ελάχιστο το αυτί της κυβέρνησης, η οποία καμώνεται πως όλα έχουν καλώς στο μέτωπο των δικαιωμάτων και δε διστάζει μάλιστα να παραποιεί ή να ωραιοποιεί την κατάσταση.
Θεωρητικά, η ανάδειξη της πρωταρχικής σημασίας των δικαιωμάτων στην πολιτική διαπάλη και η μετάβαση από την τυπική στην ουσιαστική προστασία τους αποτελούν προνομιακά πεδία της διάκρισης μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς. Το ΠΑΣΟΚ κάνει τα τελευταία χρόνια συνειδητή προσπάθεια προς αυτή την κατεύθυνση. Ο αρμόδιος Τομέας, του ποίου έχω την τιμή να προΐσταμαι, ετοιμάζεται να δημοσιοποιήσει μια εμπεριστατωμένη Έκθεση των παραβιάσεων των δικαιωμάτων από την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, ενώ και η πολιτική γραμμή της αντιμετώπισης των δικαιωμάτων ως της ίδιας της ουσίας της Δημοκρατίας εμφανίζεται πλέον επίσημα σε προγραμματικό επίπεδο. Ειδικότερα η έμφαση δίνεται στην προστασία των πολιτών από την κρατική αυθαιρεσία και την αστυνομική βία, την καθαρή ανάδειξη του κοσμικού χαρακτήρα του κράτους και την προάσπιση των θρησκευτικών ελευθεριών, την αναγνώριση νέων τρόπων άσκησης και προστασίας των δικαιωμάτων στα πεδία της γνώσης και της ενημέρωσης, την υποβοήθηση της κοινωνικής ενσωμάτωσης των νομίμων μεταναστών, το σεβασμό της διαφορετικότητας, την προάσπιση των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, το σεβασμό από την Πολιτεία της σεξουαλικής ταυτότητας του καθενός (Σύμφωνο Συμβίωσης). Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες αυτά μοιάζουν αυτονόητα, στην Ελλάδα θα αποτελέσουν μια κρίσιμη ρήξη. Ας ελπίσουμε ότι το ΠΑΣΟΚ στην εξουσία θα την τολμήσει.
Social Media