Ακυβέρνητη Ευρώπη

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ», Εν Πλώ 26 Μαϊου 2010

Η Ευρώπη μέσα στην κρίση έμοιαζε στην αρχή με καράβι χωρίς πηδάλιο και τώρα απλώς με καράβι χωρίς κυβερνήτη. Το πηδάλιο (οι διάφοροι «μηχανισμοί βοήθειας») μαστορεύτηκε κουτσά-στραβά, ο πηδαλιούχος όμως (αυτός που θα επιφορτιστεί την «οικονομική διακυβέρνηση») μένει να μετακληθεί από τη χώρα της φαντασίας.

Όσα συμβαίνουν τις τελευταίες εβδομάδες, και η αλληλουχία με την οποία συμβαίνουν, θα ήταν εξόχως διδακτικά, αν δεν ήταν τόσο επικίνδυνα. Ως πρώτη αντίδραση στην «ελληνική κρίση» (που ήταν, δεν θα κουραστώ να το λέω, από την πρώτη στιγμή προμήνυμα ανάδειξης της δομικής αδυναμίας του ευρώ), οι Ευρωπαίοι ηγέτες και όργανα αρκέστηκαν στις δηλώσεις στήριξης. Εκλήφθηκαν, από αγορές και κάθε είδους συστήματα, όπως τους έπρεπε, δηλαδή ως εκδηλώσεις απραξίας –και η ελληνική κρίση από δημοσιονομική έγινε γενικευμένα πολιτική. Στη συνέχεια, δημιουργήθηκε άρον-άρον (για τα ευρωπαϊκά δεδομένα, δυστυχώς όμως ο χρόνος σωτηρίας δεν μετριέται με κοινοτικές μονάδες μέτρησης) ένας προσανατολισμένος στην ελληνική περίπτωση «μηχανισμός στήριξης». Ήταν όμως τόσο ασαφής, μελλοντικός και τόσο λίγο ευρωπαϊκός (εδώ πρωτοβάλαμε στο κοινό μας σπίτι το ΔΝΤ), που ξανά αγορές και συστήματα πανικοβλήθηκαν αντί να ηρεμήσουν –κι άλλο χάσιμο χρόνου κι άλλο βάθεμα της κρίσης.

Όταν, δέκα μέρες και καμιά τριακοσαριά μονάδες σπρεντ αργότερα, ο μηχανισμός συγκεκριμενοποιήθηκε και αποσαφηνίστηκε, η μεν Ελλάδα έσπευσε να ανακοινώσει ότι δεν θα τον χρειαστεί, η δε Γερμανία ότι, αφού η Ελλάδα δεν τον χρειάζεται, η Ευρώπη δεν θα κάνει τίποτα για να τον κινητοποιήσει. Το γνωστό αποτέλεσμα: χάσιμο χρόνου, βάθεμα της κρίσης. Που έμελλε να επαναληφθεί δύο ακόμα φορές: αμέσως μετά την επίσημη υπέρ της Ελλάδας κινητοποίηση (στο «διάγγελμα του Καστελλόριζου» η κυρία Μέρκελ είχε βιαστεί να απαντήσει με το «δόγμα της Ρηνανίας»: τίποτα πριν από τις ρηνανικές εκλογές) και αμέσως μετά την αναγγελία του ευρωπαϊκού «σχεδίου σταθεροποίησης» (όταν αποδείχτηκε ότι τα 750 δις που έσωσαν την τελευταία στιγμή το ευρώ αφενός δεν ήταν πρόχειρα, αφετέρου οι πολιτικές εξαγγελίες που τα συνόδευαν άρχισαν να ξηλώνονται σαν παλιό γερμανικό πουλόβερ).

Αυτές τις μέρες παίζεται η τελευταία (προς το παρόν) πράξη του κωμειδυλλίου. Η συμφωνημένη (στα λόγια) ανάγκη της «οικονομικής διακυβέρνησης», δηλαδή κοινής μακρο-οικονομικής και αναπτυξιακής πολιτικής για τη ζώνη του ευρώ, αποδεικνύεται το αντίθετό της, έλλειψη συντονισμού. Η Γερμανία κρατά πάλι το τουφέκι, μόνο που του αλλάζει ώμο: ζητά τώρα τόσο βαθιές και τόσο μονομερείς (στην κατεύθυνση του ελέγχου και των κυρώσεων) αλλαγές, δίνει τόση έμφαση σε αυτό που αποτελεί το πρόβλημα και όχι τη λύση (το Σύμφωνο Σταθερότητας), ξεχνά τόσο εύκολα τις αρχικές «θεσμικές προτάσεις» της (πανευρωπαϊκό συντονισμό για τις στρατηγικές εξόδου από την κρίση και ανάπτυξης, επιβολή γενικού φόρου στις τράπεζες, σύσταση ευρωπαϊκού οίκου αξιολόγησης) ή αντίστοιχες ιδέες άλλων (κοινούς κανόνες εποπτείας χρηματοοικονομικών οργανισμών και ιδίως hedge funds, έκδοση ευρω-ομολόγου, συντονισμό και όχι έλεγχο εθνικών προϋπολογισμών), που καθιστά δύσκολα γενικεύσιμα ακόμα και τα πιο ρηξικέλευθα δικά της βήματα (την απαγόρευση πρακτικών νόμιμης κερδοσκοπίας, όπως το naked short selling) αλλά και εξαιρετικά δύσκολη κάθε συνεννόηση και αλλαγή. Την «οικονομική διακυβέρνηση» κάποιοι την καταλαβαίνουν ως επιβολή του δικού τους μοντέλου και κάποιοι (λιγότερο δραστήριοι προς το παρόν) ως ευκαιρία για αλλαγή πορείας –η διαφορά είναι τεράστια.

Βρισκόμαστε, λοιπόν, πάλι στην αρχή –μόνο που το τέλος είναι κοντά. Ζητείται κοινός, υπό διπλή έννοια, νους: υπηρέτης της λογικής και του ευρωπαϊκού γενικού συμφέροντος.