Το σκηνικό της ευρωπαϊκής κρίσης μεταφέρθηκε ξαφνικά στη Βουδαπέστη. Η νέα κυβέρνηση διάλεξε ένα δρόμο που είναι σίγουρα διαφορετικός, αλλά εξαιρετικά αμφίβολο αν είναι παραδειγματικός. Και που δεν θα κριθεί μόνος αυτός στην πράξη, αλλά θα κρίνει και τις ευρωπαϊκές αντοχές σε μια σειρά από μέτωπα.
Πρώτα τα γεγονότα: η –εκτός ευρωζώνης- Ουγγαρία ήταν η χώρα που περισσότερο είχε δοκιμαστεί στις αρχές της κρίσης. Σε σημείο που η προ των εκλογών του φετινού Μαϊου κυβέρνηση (σοσιαλιστικών αποχρώσεων) είχε συνάψει το 2008 συμφωνία δανεισμού με το ΔΝΤ υπό ειδικούς όρους. Η συμφωνία λήγει το Οκτώβριο του 2010 και η τελευταία δόση του δανείου, ύψους 20 δις ευρώ, είναι ακόμα εκκρεμής και υποκείμενη στην έγκριση των δανειστών. Οι δανειστές αυτοί –καθοδηγούμενοι από το ΔΝΤ- ζήτησαν στα μέσα Ιουλίου τη λήψη πρόσθετων μέτρων (αυστηρής λιτότητας) για την εκταμίευση. Η νέα (συντηρητική) ουγγρική κυβέρνηση, που είχε εκλεγεί με βάση υποσχέσεις «αποδέσμευσης» από τη «μέγγενη» και επιβεβαίωσε τις προθέσεις της αυτές αμέσως μετά τη νίκη της, διαφώνησε με τα νέα μέτρα. Οι διαπραγματεύσεις δεν οδήγησαν σε αποτέλεσμα, η εκταμίευση της τελευταίας δόσης έχει παγώσει, όπως σε κάποιο βαθμό και οι αγορές (πτώση του φιορινιού, αύξηση των ουγγρικών ασφαλίστρων κινδύνου –CDS-, αποτυχία σε δημοπρασία τρίμηνων κρατικών ομολόγων αμέσως μετά την αναγγελία του μπλοκαρίσματος). Η Ευρωπαϊκή Ένωση πιέζει και φοβάται για διάχυση της «ουγγρικής κρίσης» -και στάσης.
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ», Εν Πλώ 7 Ιουλίου 2010
Το ότι το Ασφαλιστικό θα ήταν μεγάλος κάβος, το ξέραμε. Το ότι θα γινόταν σημείο κρίσης του Μνημονίου και τεστ συνοχής της πλειοψηφίας, αυτό το πέτυχε η κυβέρνηση. Συνειδητά ή ασυνείδητα έθεσε τον εαυτό της σε δοκιμασία σε δύο τουλάχιστον μέτωπα.
Στο μέτωπο αυτής καθεαυτής της κρίσιμης και απόλυτα απαραίτητης μεταρρύθμισης, οι χειρισμοί που έγιναν μειώνουν και τη σημασία και την ορατότητά της. Πέρα από τα τεχνικά, που και αυτά φαίνεται να παρουσιάζουν προβλήματα (πολύ πειστικές οι αναλύσεις του Ματσαγγάνη στη «Μεταρρύθμιση»), τα πισωγυρίσματα, οι συνεχείς αλλαγές, τα ενοχικά σύνδρομα, το κρύψιμο πίσω από το Μνημόνιο, δημιούργησαν στην πολιτική τάξη αλλά και στην κοινωνία μια αίσθηση «τραβάτε με κι ας κλαίω» που είναι και ανεύθυνη (χωρίς βαθιά αλλαγή στο ασφαλιστικό, σε πολύ λίγα χρόνια το ελληνικό κράτος δεν θα μπορούσε να πληρώνει συντάξεις) και ανεδαφική (κάθε καθυστέρηση δημιουργεί όρους για βέβαια επιδείνωση, όπως περίτρανα αποδεικνύει η σύγκριση με την προσπάθεια Γιαννίτση). Παράλληλα, αλλά είναι λιγότερο σημαντικό, η αίσθηση αυτή δημιουργεί ίσως και ερωτηματικά περί της γενικής μεταρρυθμιστικής αξιοπιστίας της κυβέρνησης στα μάτια των εταίρων-συνδιαχειριστών της «τρόικας».
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ», Εν Πλώ 14 Ιουλίου 2010
Δεν πρέπει να υποτιμάμε τα καλά νέα –ακόμα και όταν το αποτέλεσμα δεν έχει ακόμα κριθεί. Η πορεία ορισμένων δεδομένων της ελληνικής οικονομίας, η σταδιακή αποκατάσταση ενός μέρους της διεθνούς αξιοπιστίας της, οι επίσημες δηλώσεις Ευρωπαίων αξιωματούχων και η πρόσφατη πειραματική έξοδος της Ελλάδας στις διεθνείς αγορές αποτελούν αναμφισβήτητα θετικές εξελίξεις, προσδιοριστικές ίσως ακόμα θετικότερων. Μόνο που δεν φτάνουν. Και αλίμονο αν θεωρήσουμε ότι τα σημαντικά βήματα έχουν ήδη γίνει.
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ», Ιούνιος 2010
Η χρηματοπιστωτική κρίση και η «περιπέτεια της Ελλάδας», που από την αρχή ήταν -και αρκετά γρήγορα αποδείχτηκε ότι ήταν- περιπέτεια όλης της Ευρωζώνης, απασχόλησε από την πρώτη στιγμή και έντονα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Και τούτο, παρά το γεγονός ότι οι όποιες αποφάσεις έμειναν σταθερό και αποκλειστικό προνόμιο του Συμβουλίου, με την Επιτροπή σε ρόλο διεκπεραιωτή και το νέο μεγάλο όργανο που εισήχθη με τη Συνθήκη της Λισαβόνας, τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, άβουλο μάλλον παρακολουθητή.
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ», Εν Πλώ 16 Ιουνίου 2010
Τις προηγούμενες μέρες ήμουν στη Γερμανία, καλεσμένος του κόμματος των Πρασίνων, για μια συζήτηση περί της ελληνικής κρίσης. Χωρίς ιδιαίτερα σχόλια –οι παρατηρήσεις μιλούν από μόνες τους- παραθέτω τι βγήκε από τη συζήτηση και πώς βλέπουν την «ελληνική κατάσταση» άνθρωποι και οργανισμοί που μας νοιάζονται χωρίς να μας χαρίζονται:
- Το βάθος και το ξάφνιασμα από την κρίση, η προκήρυξη εκλογών μόνο και μόνο για να παραδοθεί η εξουσία, η απόκρυψη των στοιχείων από Έλληνες πολίτες και Ευρωπαίους εταίρους, δείχνουν ότι η Ελλάδα –πρωτοστατούσας της πρώην κυβέρνησής της, αλλά και συλλογικά- δεν είναι σοβαρό κράτος- Η νέα ελληνική κυβέρνηση άργησε να αντιδράσει. Αν οι εκτός πραγματικότητας προεκλογικές εξαγγελίες δικαιολογούνται εν μέρει, η καθυστέρηση στη λήψη των μέτρων, μόλις η κατάσταση εμφανίστηκε στο πραγματικό μέγεθός της, στοίχισε σημαντικά και αποπροσανατόλισε περαιτέρω την Ευρώπη
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ», Εν Πλώ 9 Ιουνίου 2010
Από τη μία το φάσμα της χρεοκοπίας κι από την άλλη το φάντασμα των σκανδάλων: μια ασφυκτική μέγγενη σφίγγει την ελληνική δημόσια ζωή. Τα δύο θέματα επιφανειακά δεν σχετίζονται, στην ουσία τους όμως αλληλοτροφοδοτούνται και δημιουργούν αυτό το κλίμα απαξίας των πάντων μέσα στο οποίο όλο και πιο βαθιά χωνόμαστε.
Δεν ισχυρίζομαι ότι λόγω της σημασίας και του μεγέθους της κρίσης θα πρέπει να πάψουμε –πολιτικοί και πολίτες- να ασχολούμαστε με οτιδήποτε άλλο και να εκχωρήσουμε όλο το χώρο της δημόσιας ατζέντας στην οικονομική κριτική και στη μνημονιολογία. Αντίθετα, θεωρώ ότι είναι αναγκαίο για τη χώρα, αλλά κυρίως για την κυβέρνηση, να παράξει πολιτική ύλη και πολιτικό έργο, πέρα από το καθαρά θεσμικό, στο οποίο, με πρωτοστάτη το Υπουργείο Εσωτερικών, έχουν ήδη γίνει και συνεχίζουν (εκλογικός νόμος) να γίνονται σημαντικά βήματα. Ο –συνειδητός ή ασυνείδητος- όμως αντιπερισπασμός με τη σκανδαλολογία είναι το ακριβές αντίθετα μιας υγιούς πολιτικής ατζέντας. Αντί για προσδοκία δημιουργικότητας δημιουργεί τον αντι-δημιουργικό κλοιό της παρεθοντολογίας, του συμψηφισμού, του οικτιρμού και της παραίτησης.
Social Media