Το πνεύμα του Γουαντάναμο

Το Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών δεν θα μπορούσε να πει με πιο σαφή τρόπο στον Πρόεδρο Μπους ότι ο τρόπος που διεξάγει τον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας», και ειδικά ο ρόλος που παίζει το στρατόπεδο του Γουαντάναμο στην Κούβα, βρίσκεται πέρα από τη λογική και το Δίκαιο. Μετά την απόφαση της 29ης Ιουνίου του 2004, με την οποία έκρινε πως οι κρατούμενοι έχουν δικαίωμα σε κάθε περίπτωση να αμφισβητήσουν ενώπιον δικαστηρίου την κράτηση/φυλάκισή τους, ήρθε φέτος το καλοκαίρι (29 Ιουνίου 2006) μια ακόμη απόφαση-κόλαφος: το Δικαστήριο, με πλειοψηφία μάλιστα που ξεπερνά το συνήθη διαχωρισμό «συντηρητικών» - «φιλελεύθερων» δικαστών, θεώρησε αντισυνταγματικά τα ειδικά στρατιωτικά δικαστήρια που επιλαμβάνονταν των «επικίνδυνων» κρατουμένων του Γουαντάναμο. Το μήνυμα είναι ηχηρό και ξεκάθαρο: ο σκοπός δεν αγιάζει τα μέσα. Ακόμα και σε περίοδο «πολέμου», η απονομή δικαιοσύνης έχει κανόνες και η παραβίασή τους ελέγχεται και υπόκειται σε ακύρωση. Μια πρώτη ανάγνωση αυτών των πραγματικά ιστορικών αποφάσεων θα ήταν ότι η Δικαιοσύνη έπραξε το καθήκον της, ότι στις ΗΠΑ υπάρχουν πράγματι δικαστές (έστω κι αν είναι διορισμένοι από Προέδρους σαν τον Μπους), ότι το Κράτος Δικαίου δεν είναι κενό γράμμα στην πιο ισχυρή χώρα του κόσμου.

Υπάρχει όμως και μια δεύτερη ανάγνωση, που παίρνει ιδιαίτερο χρώμα αν ειδωθεί υπό το φως των δύο παρακάτω πραγματικών όσο και άγνωστων ιστοριών. Ιστορία πρώτη: το Γουαντάναμο δεν άνοιξε τις πύλες του μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτέμβρη. Πρώτοι του «επισκέπτες», το 1991, υπήρξαν πρόσφυγες από την Αϊτή, που διέφυγαν μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα και ζήτησαν άσυλο στη χώρα της ελευθερίας. Μαζί με το άσυλο η μεγάλη αυτή χώρα τους πρόσφερε και ιατρικές εξετάσεις. Οι εξετάσεις έδειξαν ότι μεγάλος αριθμός από τους πρόσφυγες είχε προσβληθεί από τον ιό του έϊτζ. Η μεγάλη χώρα βρήκε τρόπο να συνδυάσει τις υποχρεώσεις της: άσυλο μεν, στο Γουαντάναμο δε. Χωρίς πρόσβαση σε δικηγόρους, πίσω από ηλεκτροφόρα σύρματα («Πρόκειται να πεθάνουν, έτσι δεν είναι;» δικαιολογήθηκε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Duke Austin). Η ιστορία μαθεύτηκε, κάποιοι φιλελεύθεροι δικηγόροι του Γιέϊλ συγκινήθηκαν, το δικαστήριο της Νέας Υόρκης τους δικαίωσε (κρίνοντας ότι η απεριόριστη κράτηση είναι αντισυνταγματική), υπό το φάσμα του Ανωτάτου Δικαστηρίου, αλλά και υπό τις διαμαρτυρίες των Ρεπουμπλικάνων βουλευτών, η κυβέρνηση Κλίντον τους ελευθέρωσε. Αργότερα μαθεύτηκε ότι είχε γίνει «ντιλ» με τους δικηγόρους της κυβέρνησης και όχι μόνο η υπόθεση δεν έφτασε το Ανώτατο Δικαστήριο αλλά και η απόφαση του νεοϋορκέζου δικαστή διαγράφηκε από τα βιβλία.

Ιστορία δεύτερη: μετά από τεσσεράμισι χρόνια κράτησης και μαραθώνιες διαπραγματεύσεις της γερμανικής με την αμερικανική κυβέρνηση, ένας Γερμανο-Τούρκος κρατούμενος στο Γουαντάναμο γύρισε, στις 25 Αυγούστου 2006, στη Βρέμη. Μη έχοντας αποχωριστεί, σε όλο αυτό το διάστημα, τις αλυσίδες από τα πόδια του, πρέπει να μάθει να περπατάει από την αρχή. Πρέπει να συνηθίσει το σκοτάδι, αφού η λάμπα νέον στο κελί του δεν έσβηνε ποτέ. Πρέπει επίσης να καταλάβει τι είναι το ευρώ και το κινητό τηλέφωνο και κυρίως γιατί, ακόμα και μετά την απόφαση για την απελευθέρωσή του, οι Αμερικανοί του σφράγισαν τα μάτια και τον έδεσαν στο πάτωμα του αεροπλάνου που τον έφερνε στην πατρίδα του.

Οι δικαστικές αποφάσεις έχουν σημασία αλλά δεν μπορούν να καταπολεμήσουν την εξάπλωση του πνεύματος του Γουαντάναμο, την εκδίκηση του πληγωμένου γίγαντα σε βάρος της ελευθερίας κάποιων τυχαίων μυρμηγκιών. Πράττοντας έτσι, οι «δυνάμεις του καλού» δηλητηριάζουν την εικόνα που έχει για το Δίκαιο η πολιτισμένη Δύση. Δηλαδή προσφέρουν την ηθική νίκη στους αντιπάλους τους.

Μοιράσου το: