Η συνηγορία υπέρ της ισότητας –ειδικότερα στο κεντρικό πεδίο της φορολογίας- έχει ηθικά, νομικά και πολιτικά ερείσματα. Ηθικά: για την αποδοχή της «θυσίας» εκ μέρους των πολιτών είναι αναγκαία η αίσθηση –και η υλοποίηση- της καθολικότητας και της αναλογικότητας –ειδικά στο ελληνικό σύστημα που υπερβαρύνει ορισμένες κατηγορίες φορολογουμένων σε βάρος άλλων. Νομικά: το ίδιο μας το Σύνταγμα έχει ως ακρογωνιαίους λίθους το σεβασμό της αξιοπρέπειας κάθε πολίτη (αξιοπρεπής πολίτης είναι πρώτα απ’ όλα εκείνος που δεν αδικείται από το κράτος του), την αρχή της ισότητας των πολιτών μεταξύ τους και έναντι του νόμου και την κατανομή των φορολογικών βαρών αναλόγως των δυνάμεων του καθενός. Πολιτικά: μια σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση έχει υποχρέωση να προωθεί ένα Κράτος Πρόνοιας και να χρησιμοποιεί τη φορολογία ως μοχλό αναδιανομής και άμβλυνσης ανισοτήτων.
Ας δούμε τι πρακτική αντανάκλαση έχουν αυτές οι γενικές αρχές στις ως τώρα δημοσιοποιημένες φορολογικές πρωτοβουλίες της κυβέρνησης. Τα μέτρα γενίκευσης, αυτοματισμού και απλοποίησης (όπως η ενιαία φορολογική κλίμακα, η κατάργηση αυτοτελών φορολογικών καθεστώτων και φοροαπαλλαγών, η απαίτηση διατήρησης βιβλίων, εγκατάστασης ταμειακών μηχανών και παροχής αποδείξεων, τα φορολογικά πιστοποιητικά όλων των επιχειρήσεων, η ηλεκτρονική διασύνδεση όλων των υπηρεσιών, η πληρωμή μόνο μέσω τραπεζικών λογαριασμών, δίγραμμων επιταγών και ηλεκτρονικών τιμολογίων, η συγκρότηση ηλεκτρονικού περιουσιολογίου) είναι ασφαλώς καλοδεχούμενα. Ένα σκαλί πιο πάνω, μέτρα όπως η φορολόγηση της υπεραξίας των μετοχών, η σημαντική αύξηση φόρου στα ακίνητα των οφ-σορ εταιριών (αν δεν μείνει στα χαρτιά), η φορολόγηση της εκκλησιαστικής περιουσίας, η θέση εκτός φορολογικού απυρόβλητου των τραπεζικών μπόνους (αν και απέχουμε πολύ από τις αρχικές εξαγγελίες) μπορούν να χαρακτηριστούν προοδευτικά. Αντίθετα, προσκρούουν ή δεν υπηρετούν σωστά τη φορολογική δικαιοσύνη μέτρα όπως η αποδυνάμωση των φορολογικών κινήτρων για τον «μέσο πολίτη» (κορυφαίο παράδειγμα η απαλλαγή της πρώτης κατοικίας), η φορολόγηση της αποζημίωσης λόγω απόλυσης, η ενίσχυση των κατασχέσεων ακινήτων και καταθέσεων για χρέη προς το Δημόσιο, η φορολόγηση των πολιτιστικών δράσεων, η παρείσφρηση τελικά αρκετών εξαιρέσεων από τα γενικά μέτρα (απαλλαγές ενστόλων, «διευκολύνσεις» κατηγοριών ελευθέρων επαγγελματιών, διατήρηση προνομίων ορισμένων κατηγοριών υπαλλήλων). Προβληματικές, τόσο από νομική σκοπιά όσο και ως προς την αποτελεσματικότητα τους, θεωρώ τη γιγάντωση των τεκμηρίων (δείγμα αδυναμίας και πηγή ισοπέδωσης), τη σημαντική άνοδο του ΦΠΑ (ο έμμεσος φόρος είναι ο πιο άδικος), τη θεσμοποίηση του «καρφώματος» για την αποκάλυψη της φοροδιαφυγής. Πολύ κοντά στην ουτοπία βλέπω να κινούνται οι ρυθμίσεις για την ζητούμενη από τους πολίτες «βιομηχανία αποδείξεων» (δουλειά του κράτους και των επιτηδευματιών), την αποκλειστικά ηλεκτρονική υποβολή των φορολογικών δηλώσεων (έστω από το 2011), την πάταξη της φοροδιαφυγής με πρόστιμα (κάπου το έχουμε ξανακούσει).
Συμπερασματικά: η κυβέρνηση είχε εξαρχής να περπατήσει πάνω σε τεντωμένο σκοινί, η ευκαιρία για μια ριζική αλλαγή παραδείγματος μάλλον χάθηκε, η αίσθηση φορολογικής δικαιοσύνης ακόμα διακυβεύεται.
Social Media