Για τον Φίλιπ Ροθ, για παράδειγμα, είναι πηγή έμπνευσης. Ένα στα δύο μυθιστορήματα της ύστερης παραγωγής του (“The dying animal”, “Exit Ghost”, “Afterlife”, “The Humbling”) έχει ως μοτίβο την ημι-απόσυρση (γιατί πάντα υπάρχει μια γυναίκα που τον τραβάει πίσω) του άλτερ έγκο του γηραιού συγγραφέα από τα εγκόσμια, την περιγραφή της απώλειας των δυνάμεων και της δημιουργικότητας του και τις τελευταίες αναλαμπές της μάταιας πάλης του. Έχω πει και γράψει τόσες φορές το θαυμασμό μου για πολλά βιβλία του Ροθ (ιδίως για τη λεγόμενη «Αμερικανική τριλογία»), που δικαιούμαι να εκφράσω την άποψη πως η συνεχιζόμενη «…λογία των γηρατειών» δεν συγκαταλέγεται στα μεγάλα επιτεύγματα του. Ειδικά το τελευταίο βιβλίο της σειράς, η «Ταπείνωση», φλερτάρει με ακραία, και όχι θετικά, συναισθήματα. Η ξαφνική ωμότητα του στιλ, σα να θέλει να διώξει ο συγγραφέας και τον παλιό εαυτό του και τον πιστό αναγνώστη του, θα μπορούσε να περάσει, αν δεν ήταν τόσο αβαθής: το «εύρημα» του δημιουργού (εδώ πρόκειται για ένα διάσημο ηθοποιό) που, από τη μια μέρα στην άλλη, χάνει την ικανότητα να κάνει αυτό που μια ζωή έκανε, δεν είναι διόλου πρωτότυπο, έχει ωστόσο έντονα «ροθεϊκά» χαρακτηριστικά. Αυτό που κάνει να μπατάρει το πλοίο στα νερά του γκροτέσκου είναι η, εξίσου αναμενόμενη, εμφάνιση της από μηχανής γυναίκας –πολύ πιο νέας, όπως πάντα, αλλά αυτή τη φορά, επιπλέον, ομοφυλόφιλης. Άγρια και αδικαιολόγητα παιχνίδια (που δεν περιορίζονται στους δυο τους), πλήρης αναίρεση της ζωής μέσα από μια (διεστραμμένη και λόγω της ηλικίας) ζωικότητα, εγωκεντρική χρήση της αυτολύπησης, λύτρωση χωρίς πειθώ και φαντασία. Ο πρωταγωνιστής –και ο μεγάλος συγγραφέας- μοιάζει με έναν κακιασμένο, στριφνό, σεξομανή γέρο –και το θέαμα δεν είναι ούτε διασκεδαστικό ούτε διδακτικό.
Εντελώς αντίθετο δρόμο διάλεξε μια άγνωστη στην Ελλάδα Αγγλίδα, η Diana Athill, την οποία ανακάλυψα από ένα υπέροχο πορτρέτο της στην Herald Tribune (14/10/2010). Για να είμαστε δίκαιοι, η ζωή της είναι πιο συναρπαστική από τα βιβλία της –αλλά είχε την εξυπνάδα να κάνει τα δεύτερα να κερδίσουν από την πρώτη. 91 ετών σήμερα, ξεκίνησε τη συγγραφή στα 80 της, πέντε χρόνια αφότου εγκατέλειψε μια σπουδαία καριέρα ατζέντισας, φίλης και εμψυχώτριας συγγραφέων και ψυχής εκδοτικών οίκων. Τα τρία βιβλία με τους κρυστάλλινους τίτλους (“Instead of a letter”, “After a funeral”, “Somewhere towards the end”) περνάνε μέσα από το φίλτρο της αφήγησης μεγάλες και μικρές εμπειρίες μια γεμάτης αλλά δύσκολης ζωής. Με έναν τρόπο που βρίσκεται στους αντίποδες της γκρίζας αυτολύπησης: με ανθρωπιά, με χιούμορ, με πραγματική τόλμη (σκεφτείτε αν είναι εύκολο να μιλάς για το σεξ στα 85 σου και να γρατζουνάς απαλά αλλά διόλου υποταγμένα το θάνατο), η Ατχιλ μετατρέπει το χάρισμα της καθαρότητας και της ήρεμης ενατένισης σε λογοτεχνία. Ίσως μια τέτοια στάση ταιριάζει περισσότερο σε γυναίκες (και ιδίως σε Αγγλίδες): και η Ντόρις Λέσινγκ τα είχε καταφέρει καλύτερα από τον κουραστικά ακούραστο Ροθ.
Social Media