και τα μονοπάτια που πήρε. Ο δημοσιογράφος Γιώργος Λακόπουλος (που μας είχε ήδη προφητικά χαρίσει, πριν από αρκετά χρόνια, «Το μυθιστόρημα του ΠΑΣΟΚ») είχε την ωραία ιδέα να γυρίσει πίσω για να φωτίσει το μετά: στο πρόσφατο βιβλίο του με τον ελαφρώς παραπλανητικό τίτλο «Του μιλάνε τα κύματα» (αφού τα κύματα της Ελλάδας, τα κυριολεκτικά και τα μεταφορικά, θα έρθουν αμέσως μετά το τέλος του βιβλίου) παρακολουθεί τον Ανδρέα πριν μπει στην πολιτική, ή μάλλον ακριβώς στο αμερικανικό μεταίχμιο πριν από την απόφαση. Αυτό το χωρίς λογοτεχνικές επιδιώξεις αλλά με μπόλικο υποδόριο χιούμορ αφήγημα μπορεί, όπως λέει στον πρόλογο ο συγγραφέας, να είναι roman, αποδεικνύεται ωστόσο, και πάλι ήδη από τον πρόλογο, ως roman a these: «το βιβλίο αυτό δεν αποτελεί τμήμα της ιστορικής βιογραφίας του Ανδρέα Παπανδρέου αλλά μια προσπάθεια να αναδειχθεί μια ορισμένη περίοδος της ζωής ενός σπουδαίου ανθρώπου που από τύχη έγινε πολιτικός» (σελ. 13). Ωστόσο, κι εδώ το μυθιστορηματικό πρόσωπο συνδέεται με την αντιφατική μαγεία που ανέδινε και στη ζωή, η θέση αυτή διαρκώς ρηγματώνεται –τόσο στο ίδιο το βιβλίο όσο και από άλλες μαρτυρίες που ξαναβγαίνουν στην επιφάνεια χάρις σ’ αυτό. Ο Λακόπουλος αντλεί το σύνολο σχεδόν των πληροφοριών που διαμορφώνουν την οπτική του από ένα επίσης ενδιαφέρον πρόσωπο: τον καθηγητή κι επιστήθιο τότε φίλο του Ανδρέα, Αδαμάντιο Πεπελάση («Άνταμ» στα χρόνια της Αμερικής, μπροστά στον «Άντι» που κανείς δεν θα θυμάται έτσι). Ο Πεπελάσης κι ο Λακόπουλος διηγούνται κι ερμηνεύουν τις διαρκείς εναλλαγές διάθεσης και τις δολιχοδρομήσεις του Παπανδρέου (οι οποίες βέβαια, όπως οι αναγνώστες αλλά και οι αφηγητές γνωρίζουμε, θα χαρακτήριζαν και την πολιτική συμπεριφορά του μελλοντικού Πρωθυπουργού) ως απόδειξη αντίστασης έναντι της πολιτικής και της πατρίδας του. Ένας Αντρέας εξαιρετικά επιτυχημένος και αφοσιωμένος επιστήμονας και οικογενειάρχης προβάλλει, που θα «καμφθεί» τελικά από την επιμονή του γέρου (αλλά και Γέρου) πατέρα του και το ένστικτο της Αμερικανίδας συζύγου του. Κι όμως πόσες, ηθελημένες ή αθέλητες, ρωγμές σ’ αυτό το οικοδόμημα: η παιδιόθεν κλίση σε θεωρητικά σχήματα αλλά και πράξεις (το σκίσιμο της αφίσας του Μεταξά) εφαρμοσμένης πολιτικής, διάσπαρτες φράσεις τότε που υποτίθεται ότι δίσταζε («Θ’ αλλάξουμε τη χώρα» -σελ. 104, ενώ πήγαινε απλώς να ιδρύσει έναν όμιλο), η τόσο σημαντική σχέση έλξης – απώθησης – και τελικά μίμησης- με τον Πατέρα (τον έλεγε πάντα Πρόεδρο κι εκείνος τον προόριζε πάντα για διάδοχό του –όχι γιατί ήταν γιός του αλλά γιατί «έχει όλες τις ικανότητες που στερούμαι εγώ» -σελ. 151), ο χαρακτήρας γοητείας και μαζί επιβολής (με βάση τον οποίο θα μπορούσε κανείς, αντίθετα, να ισχυριστεί ότι ο Παπανδρέου ακόμα και στην πανεπιστημιακή του καριέρα συμπεριφέρθηκε πάντα ως πολιτικός). Ακόμα και μια αναπάντεχη «αποκάλυψη» που κάνει το βιβλίο, οι δυσκολίες που αντιμετώπιζε ο Ανδρέας, ως Κοσμήτορας, με τον προϋπολογισμό της Σχολής του, κι αυτές φανερώνουν μια καθαρά πολιτική στάση (και προοιωνίζονται βέβαια αρκετές κυβερνητικές δυσκολίες): ο επιδιωκόμενος στόχος (η αύξηση του κύρους του Πανεπιστημίου) δεν θα σταματούσε στα μέσα. Αντίθετα, μια άλλη «αποκάλυψη», καθαρά ιδιωτικής φύσης, μένει μετέωρη: καμιά εξήγηση δεν παίρνει ο αναγνώστης γιατί «η σχέση του με τις γυναίκες» (δηλαδή η αλλαγή της συμπεριφοράς του από τη στιγμή που εγκαταστάθηκε οριστικά στην Ελλάδα) «απεικονίζει τη διαδρομή του ίσως πιο ανάγλυφα από οτιδήποτε άλλο» (σελ. 138).
Αλλά και οι μαρτυρίες άλλων προσώπων που έζησαν τον Ανδρέα την ίδια εποχή εντείνουν τη σύγχυση. Η Καθηγήτρια κι επίσης φίλη του Λούκα Κατσέλη ισχυρίστηκε, κατά την παρουσίαση του βιβλίου, ότι το πολιτικό ενδιαφέρον και η πολιτική στάση του Καθηγητή ήταν διαρκής –εξαρτάται βέβαια πως αντιλαμβάνεται κανείς την πολιτική. Σε αυτή, εξάλλου, την κατεύθυνση κλίνουν και πολλές άλλες ιστορικές μαρτυρίες (όσες είναι, για παράδειγμα, συγκεντρωμένες στο ειδικό δίτομο έργο που εξέδωσαν για τον Παπανδρέου τα Νέα το 2006). Για όσους τον έζησαν από κοντά, οι δισταγμοί του μπορεί να ήταν πολλαπλά ερμηνεύσιμοι. Για μας που τον μάθαμε μέσα από την Ιστορία, οι αντιφάσεις της γοητείας του και η γοητεία των αντιφάσεών του δεν μπορούν διόλου να μας εκπλήξουν.
Social Media