Υπάρχουν δυο τρόποι να μιλήσει κανείς για τα βήματα προόδου που κάνει η Συνθήκη στα μεγάλα μέτωπα της δημοκρατίας και της αποτελεσματικότητας. Ο ένας είναι ο αναλυτικά νομικός, που υιοθετεί, με ευστοχία και νηφαλιότητα, το χτεσινό μας Ψήφισμα. Ο τρόπος αυτός επιβάλλει να τονιστούν τα νέα μέσα προώθησης του κοινοτικού πνεύματος, η πρόσδωση νομικής προσωπικότητας στην Ένωση, η –έστω έμμεση- αναγνώριση της πρωτοκαθεδρίας του κοινοτικού έναντι του εθνικού δικαίου, η κατάργηση του διαχωρισμού των αρμοδιοτήτων σε πυλώνες, η κοινοτικοποίηση των πολιτικών στο πεδίο των ελευθεριών, της ασφάλειας και της Δικαιοσύνης, η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στο σύνολο των δράσεων της Ένωσης (εκτός εξωτερικής πολιτικής και άμυνας). Θα όφειλε κανείς να σταθεί στα πολιτικά βήματα προς τα εμπρός, τις απαραίτητες θεσμικές αλλαγές για να μπορέσει να λειτουργήσει η Ευρώπη με 27 μέλη μέσα στο σύγχρονο διεθνές περιβάλλον: νέος τρόπος λήψης των αποφάσεων, δημιουργία μονίμου Προέδρου της Επιτροπής, εγκαθίδρυση Υπουργού Εξωτερικών της Ένωσης (έστω κι αν δεν ονομάζεται έτσι), ενδυνάμωση του ρόλου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, πρόβλεψη μέτρων κατά των κλιματικών αλλαγών. Ιδιαίτερο βάρος θα δινόταν, ιδίως από τους σοσιαλιστές, στην κοινωνική και δημοκρατική πρόοδο που επιφέρει η Συνθήκη, στις τόσες κοινωνικές ρήτρες και ρήτρες αλληλεγγύης, στη θέσπιση δικαιώματος νομοθετικής πρωτοβουλίας πολιτών, στη νομική δεσμευτικότητα της Χάρτας θεμελιωδών Δικαιωμάτων, στην εμβάθυνση της έννοιας της ιθαγένειας. Μια τέτοια ανάλυση θα έπρεπε να κλείσει, όπως με γενναιότητα κάνει το Ψήφισμα, με τις αρκετές ατέλειες της Συνθήκης της Λισαβόνας, την πολύπλοκη μορφή, τις επικαλύψεις, την εγκατάλειψη των συμβόλων (και τι ωραιότερο σύμβολο από τον «Ύμνο της Χαράς»), τις διατυπώσεις δυσπιστίας, τον εξοβελισμό της Χάρτας εκτός κειμένου της Συνθήκης, την ανοχή αυτοεξαιρέσεων κι εθνικών ιδιαιτεροτήτων. Παρά τα προβλήματα, το γενικό ισοζύγιο μιας τέτοιας ματιάς θα ήταν αναμφίβολα θετικό.
Υπάρχει όμως κι ένα άλλος τρόπος να μιλήσουμε και να πείσουμε για τη Συνθήκη: είναι ο τρόπος της πολιτικής που μιλάει στην καρδιά –κι αυτόν πιστεύω ότι πρέπει να προτιμήσουμε, ακόμα κι αν, όπως στην περίπτωση μου, είμαστε και νομικοί. Εδώ δεν χρειάζονται πολλά λόγια. Το μεγάλο κέρδος από τη Συνθήκη της Λισαβόνας είναι η ίδια η ύπαρξή της, το γεγονός ότι η Ευρώπη δεν έβαλε το πολιτικό της σχέδιο στο συρτάρι μετά το τραύμα του «Ευρωσυντάγματος» κι ότι μπορεί, με το νέο πλαίσιο (για κάθε Συνθήκη είναι απλώς ένα πλαίσιο, που δεν αντικαθιστά την πολιτική βούληση και τις πολιτικές αποφάσεις), να δώσει περισσότερα όπλα σε ηγέτες με έμπνευση και σε πολίτες με διάθεση να χτίσουν ένα κοινό μέλλον. Υπ’ αυτή την έννοια, οι αντιευρωπαϊστές και εθνικιστές που ντύθηκαν στα κίτρινα χτες στο Στρασβούργο για να δείξουν ότι όλοι οι υπόλοιποι είμαστε κότες, δεν έκαναν τελικά παρά ένα σχόλιο για τον εαυτό τους.
Social Media