Λισσαβόνα και κρίση

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ», Νοέμβριος 2008, Τεύχος 22

Ένα από τα ζητήματα που συνεχίζουν να βρίσκονται ψηλά στην ευρωπαϊκή ατζέντα είναι η Συνθήκη της Λισσαβόνας και η τύχη της επικύρωσής της από την Ιρλανδία μετά το αρνητικό αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος του Ιουνίου. Τον τελευταίο καιρό υπάρχει ξανά κινητικότητα: επισκέψεις του αρμόδιου Ιρλανδού Υπουργού στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ολοκλήρωση της «έρευνας αποτελεσμάτων» για τις αιτίες του «όχι», υπόσχεση για ολοκληρωμένο πρόγραμμα δράσης εκ μέρους της Ιρλανδίας ως το Συμβούλιο κορυφής του Δεκεμβρίου, επίσημες αναφορές στην πιθανότητα διεξαγωγής ενός δεύτερου δημοψηφίσματος. Παράλληλα όμως, εκδηλώνεται από ορισμένες πλευρές ο φόβος ότι η στα όρια της κατάρρευσης κρίση του χρηματοπιστωτικού συστήματος, αλλά και η εκ θεμελίων αμφισβήτηση του παγκόσμιου οικονομικού παραδείγματος, θα βάλουν αναγκαστικά στην άκρη τα σχέδια για περισσότερη –και καλύτερη- Ευρώπη. Πιστεύω ότι ακριβώς το αντίθετο θα έπρεπε να συμβεί.

Η κρίση διαβάζεται και ερμηνεύεται με πολλούς τρόπους. Είναι κόλαφος, είναι όμως και αποκάλυψη. Έσπασε τη μαλακή συναίνεση γύρω από το αλάθητο των αγορών και το ανεξέλεγκτο του καπιταλισμού, αλλά και ένωσε την Ευρώπη, έστω και σε δεύτερο χρόνο, σε μια από κοινού αντιμετώπιση τουλάχιστον του προβλήματος ρευστότητας και του κινδύνου κατάρρευσης των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Έδειξε ότι κάθε κρίση εμφανίζεται ως απειλή, αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως ευκαιρία. Και κυρίως, στο μέτρο που οι επιπτώσεις θα μεταφέρονται με τρόπο οδυνηρό σε αυτό που αποκαλούμε πραγματική οικονομία, δίνει και θα συνεχίσει να δίνει ισχυρά μηνύματα. Όχι μόνο οικονομικά αλλά και πολιτικά.

Μήνυμα πρώτο: η θεαματική επιστροφή στην πολιτική ατζέντα των δημόσιων αξιών. Η αγαπημένη λέξη των ημερών είναι η "ρύθμιση". Και μάλιστα όχι πια μόνο από τους σοσιαλιστές αλλά ακόμη και από τον Νικολά Σαρκοζί και τους Ευρωπαίους συντηρητικούς, το ΔΝΤ και τις υπόλοιπες ιερές αγελάδες του καπιταλισμού.

Μήνυμα δεύτερο: η συνέχιση της μετατόπισης ισχύος από τη Δύση στην Ανατολή. Η κρίση σφραγίζει με συμβολικό τρόπο το πέρασμα σε ένα κόσμο και σε ένα διεθνές περιβάλλον πολυκεντρικό και αλληλεξαρτώμενο, με τους παίκτες της Άπω Ανατολής (Κίνα, Ινδία, ΝΑ Ασία) να κερδίζουν διαρκώς έδαφος στο γήπεδο της πραγματικής οικονομίας και της παραγωγής.

Μήνυμα τρίτο: όπως δεν υπάρχει «εθνική κρίση» σε εποχή παγκοσμιοποίησης, έτσι δεν υπάρχει και «εθνική διέξοδος». Η διεθνική συνεννόηση δεν αποτελεί εναλλακτική λύση, αλλά το μόνο δυνατό τρόπο αποτελεσματικής αντίδρασης. Ειδικά δε για την Ευρωπαϊκή Ένωση, γίνεται σαφές ότι αυτή η αντίδραση –δύσκολη και ατελής σε κάθε περίπτωση- χρειάζεται ένα άλλο θεσμικό σχήμα για να υπηρετηθεί. Η Συνθήκη της Λισαβόνας αποτελεί το πρώτο, αναγκαίο αλλά όχι από μόνο του ικανό, βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.

Η κρίση είναι μία πραγματική ευκαιρία για την αναγέννηση των δημόσιων αξιών που χλευάστηκαν από τους οπαδούς της απο/αυτορρύθμισης. Η ρύθμιση της αταξίας στο οικονομικό σύστημα, το περιβάλλον, οι κλιματικές αλλαγές και η μετάβαση στην πράσινη οικονομία, καθώς και η επιστροφή στην ηθική της ανταμοιβής της πραγματικής εργασίας αντί της κερδοσκοπίας, αποτελούν πλέον παγκόσμιες απαιτήσεις και όχι ξεπερασμένα –στα μάτια της κυρίαρχης Δεξιάς- ιδεολογήματα. Αν αυτά μεταφερθούν σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι επιλογές είναι σαφείς. Είτε θα κλειστούμε στο καβούκι μας υπερασπιζόμενοι με τον αγνό φανατισμό του επαρχιώτη την επιστροφή στις (νέο-φιλελεύθερες) ρίζες, είτε θα ανοιχτούμε ακόμη περισσότερο στον κόσμο πιο ανταγωνιστικοί, πιο σύγχρονοι και με αυτοπεποίθηση. Και αυτό δε γίνεται χωρίς την ανάλογη, προσαρμοσμένη στα αιτήματα των καιρών, θεσμική σκευή.

Η Ευρώπη οικοδομήθηκε ως δύναμη αξιών, δύναμη οικονομική και δύναμη ήπιας ισχύος. Και το κυριότερο, προχώρησε σχεδόν πάντοτε με αφορμή μία μεγάλη κρίση ή καταστροφή. Από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο που οδήγησε στη Συνθήκη της Ρώμης το 1957 και την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του '70 που οδήγησε στην Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη έως την πτώση του ανατολικού μπλοκ που οδήγησε στο Μάαστριχτ, στο κοινό νόμισμα και τη μεγάλη διεύρυνση, η Ευρώπη δείχνει να αφομοιώνει τις κρίσεις και να τις ξεπερνά προχωρώντας προς τα μπρος.

Η επιστροφή των δημόσιων αξιών ευνοεί τη συζήτηση για ενιαίους ευρωπαϊκούς πολιτικούς θεσμούς και τονώνει τη αίσθηση της κοινής πορείας μεταξύ των Ευρωπαίων, αυτό που, παραφράζοντας τον Χάμπερμας και επεκτείνοντας τον Τσάτσο, θα μπορούσε να ονομαστεί "πατριωτισμός των κοινών αξιών και της κοινής μας μοίρας". Ένα πρώτο βήμα και ταυτόχρονα δοκιμή και πρόκληση είναι η επικύρωση και θέση σε εφαρμογή της Συνθήκης της Λισσαβόνας. Όχι «ενάντια στους λαούς», όπως ισχυρίζονται οι πολέμιοί της, αλλά ακριβώς γιατί οι λαοί, σε τούτη την κρίσιμη στιγμή, απαιτούν δράση και τα μέσα της δράσης.

Μοιράσου το: